سنجش از دور کاربردی در ArcMAP (کتاب الکترونیک)
با توجه به رشد فزاينده ي علم و فن آوري در دنيا، به نظر مي رسد نقش پژوهش در زمینه سنجش از دور (RS) روز به روز برجسته تر مي شود. كشور ما هم چند سالي است كه امر پژوهش در سنجش از دور را جدي گرفته است و دولت و مسئولان به تشويق بيشتر پژوهشگران پرداخته اند. در اين ميان، يكي از دغدغه هاي اساسي پژوهشگران، اساتيد و دانشجويان انجام پروژه های سنجش از دور در محیط های سیستم اطلاعات جغرافیایی می باشد. در چند سال تدريسي كه در زمینه نرم افزار های سنجش از دور داشته ایم همواره شاهد کاربرانی بوده ایم كه نمی توانستند با نرم افزار Arc MAP به پردازش تصاویر ماهواره ایی بپردازند.به این دلیل در کتاب حاضر قصد داریم که به آموزش سنجش از دور کاربردی در محیط نرم افزاری ArcMAP از سری نرم افزار های تولیدی شرکت ESRI بپردازیم. اين مجموعه علاوه بر تعاریف و کلیات در زمینه سنجش از دور به معرفي پروژه های کاربردی در این زمینه می پردازد و به نمونه های پروژه های انجام شده در ایران و جهان اشاره می کند.
شبیهسازی اقلیمی، با تأکید بر مدل اقلیم منطقهای RegCM4
نقش انسان در تغییر محیطزیست تا اواسط سده بیست و یکم، درخور توجه و بسی فراتر از تمام ۱۰ هزار سال گذشته خواهد بود. با وجود ابهامها درباره جزئیات تغییرات آب و هوایی، این نکته مسلم است که فعالیتهای بشر بیتردید از برخی جهتها بر جو زمین موثر است. سوختهای فسیلی که در نیروگاهها و اتومبیلها میسوزند، ذرات و گازهایی را در هوا رها میکنند که به تدریج ترکیب جو را تغییر میدهد. غیر از استفاده از سوختهای فسیلی، فعالیتهای دیگر بشر نیز آثار مخربی بر سیستم آب و هوایی دارد. برای مثال تبدیل جنگلها به زمینهای کشاورزی موجب نابودی درختانی میشود که میتوانست کربن موجود در هوا را جذب کرده و از شدت اثر گلخانهای بکاهد. درک و احساس نقش عوامل تغییردهنده وضعیت آب و هوا یک موضوع، و دانستن چگونگی این تغییرات در سطوح محلی و جهانی موضوع دیگری است. برای این منظور لازم است مدلهای دقیقتری از آب و هوا در اختیار داشته باشیم.
از نظر دانشمندانی که به تهیه مدلهای آب و هوایی میپردازند، باید سر از هزاران کنش و واکنش اقیانوسها، جو و توپوگرافی زمین، به خصوص بیوسفر درآوریم تا بتوانیم متغیرهای بسیار دقیقی را در اختیار مدلها قرار دهیم. اینگونه واکنشها بین اجزای مختلف سیستم اقلیمی طبق قوانین فیزیکی و بر اساس دهها معادله ریاضی صورت میگیرد. مدل سازها برای هر قلمرو معادلاتی را (در یک شبکه سه بعدی دربرگیرنده کل زمین و هر آنچه در آن میگذرد) برای محاسبه در اختیار کامپیوتر قرار میدهند. چون طبیعت در چارچوب و محدوده این قلمروهای جداگانه باقی نمیماند، نه تنها باید فرمولهای مناسبی برای برهمکنش اجزای هر گروه از عوامل آب و هوایی داشته باشیم، بلکه باید بتوانیم چگونگی انتقال انرژی و جرم به داخل و خارج آنها را به نحو مناسبی تشریح و توجیه کنیم. از این رو زمان لازم برای شبیهسازی، خود نوعی عامل محدودکننده این مدل ها به شمار می رود.
اما مهم تر از همه اینکه باید بتوانیم پیش از هر گونه اعتماد و اتکا به مدل های پیشبینی وضعیت آینده، نشان دهیم که مدل های ابداعی ما میتوانند تغییرات آب و هوا در گذشته و حال را دقیقاً شبیهسازی کنند. برای این کار، به سوابق درازمدتی نیاز داریم و شبیهسازی تنها زمانی امکانپذیر است که با ثبت دائمی تغییرات در زمان وقوع آنها همراه باشد. حتی پیچیدهترین مدلهای کنونی ما نمیتوانند مستقیماً شرایطی چون پوشش ابرها و تشکیل باران را شبیهسازی کنند. ابرهای توفان زای بسیار قدرتمند(که میتوانند بارانهای سیلآسا را موجب شوند) اغلب در ابعادی کمتر از ۱۰ کیلومتر عمل میکنند و قطرات باران در مقیاسهای کمتر از میلیمتر فشرده میشود. از آنجا که هر یک از این رویدادها در مناطقی کوچک تر از حجم یک پیکسل شبکه رخ میدهد، خصوصیاتشان را باید با استفاده از تکنیکهای آماری بسیار دقیق و سنجیده استنتاج کرد. موارد وقوع این پدیده ها میتواند از نقطهای به نقطه دیگر متفاوت باشد، ولی بیشتر عواملی که(مانند افزایش غلظت گازهای گلخانهای) بر آب و هوا تأثیر میگذارد، در تمام سطح کره زمین و همه نواحی آن کاملاً یکدست و یکنواخت عمل میکند. اگر بخواهیم نواحی هر چه کوچکتر را در نظر بگیریم، تفاوت و تنوع در آب و هوا، هر چه بیشتر بر فعالیت آب و هوایی کلان پرده خواهد افکند. به طور کلی ویژگیهای آب و هوایی را که در تمام موارد شبیهسازی رخ میدهند، «سيگنال» و آنهایی را که تکرار نمیشوند، اغتشاش نامیده میشود.
نکته دیگری که در باب شبیهسازی آب و هوایی وجود دارد، بحث دادهها میباشد. اما اینگونه شبیهسازیها که فاقد مشاهدات دقیق است، عملاً از حیطه گمانهزنیهای خوب و قابلقبول خارجاند. به عبارت دیگر برای آنکه بر تردیدهای موجود درباره میزان تأثیرگذاری فعالیتهای بشر بر سیستم آب و هوا فائق آییم، لازم است بدانیم در گذشته چه تغییراتی را پشت سر گذاشته است. باید بتوانیم شرایط پیش از انقلاب صنعتی را (به ویژه از زمانی که انسانها تأثیرات بازگشتناپذیری بر ترکیب جو گذاشتند) به حد کافی شبیهسازی کنیم.
برای درک تغییرات آب و هوایی در زمانی که هنوز ماهوارهها و ابزارها و دستگاههای هواشناسی وجود نداشتند، متکی به نشانگرهایی چون هوا و مواد شیمیایی به دام افتاده در عمق قطعات عظیم یخ، حلقههای چوب در بدنه درختان کهنسال، جزایر مرجانی، و رسوبهای نشسته بر کف اقیانوسها و دریاچهها هستیم. اینگونه تصاویر لحظهایی، اطلاعات سودمندی در اختیار ما قرار میدهد. در نهایت میتوان با کنار هم گذاشتن تکههای مختلف دانستهها (همچون قطعات پازل) به یک تصویر کلی از گذشته آب و هوایی زمین دست پیدا کرد. لیکن برای درک حقیقی آب و هوا در شرایط کنونی، لازم است تصاویر لحظهایی بیشتری از صفات و کیفیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی کره زمین در اختیار داشته، یا به چیزی شبیه نوارهای ویدئویی طولانی از تحولات کنونی در آب و هوا نیازمندیم. اندازهگیریهایی که هم اکنون به طور مرتب از یخ دریاها، پوشش برف، رطوبت خاک، پوشش گیاهی و درجه حرارت و نمک موجود در آب اقیانوسها صورت میگیرد، تنها برخی از متغیرها را شامل میشود. درعینحال، چشمانداز کنونی چندان دلگرمکننده نیست. در حال حاضر دانشمندان تنها تفسیرهای خود را از اطلاعات حاصل از شبکههای بزرگی از ماهوارهها و حسگرهای سطح زمین مانند گویهای شناور، کشتیها، رصدخانهها، ایستگاههای هواشناسی و هواپیماهایی که جهت مقاصد دیگری(مثلاً پیشبینی وضع هوا) به پرواز درآمدهاند روی هم انباشته میسازند. نتیجه آنکه تصویر ما از تغییرات آب و هوایی در گذشته، غالباً، مبهم و دارای جاهای خالی بسیاری است.
تغییر آب و هوا هم اکنون در جریان است و تغییرات بیشتری نیز قطعاً در آینده رخ خواهند داد. ضروری است که بشر از شدت این تغییرات کاسته و برنامهریزی معقول و منطقی برای آن داشته باشد؛ ولی در حال حاضر هیچ یک از این دو کار از ما بر نمیآید. دانشمندان برای پیشبینی شکل و شمایل واقعی آب و هوا در آینده، باید بر موانعی که در بالا برشمردیم فائق آیند. رفع مشکل تهیه مدل با قدرت تفکیک بیشتر برای درک پیچیدهتر ظرایف تعاملات در آب و هوا، نسبتاً ساده است. بنابراین میتوان گفت جهت پیشرفت اهداف علوم جوی بایستی این علم نیز در کنار سایر علوم و تکنولوژی، پیشرفت نماید. امروزه جهت پیشبرد این اهداف، فراگیری تکنولوژیهای نوین از جمله سیستمعامل لینوکس بیش از پیش از سوی هواشناسان و اقلیمشناسان احساس میشود. در حال حاضر بسیاری از برنامهها تحت سیستمعامل لینوکس پایهگذاری و ایجاد میشوند، ولی بیشتر دانشجویان اقلیمشناسی به دلیل آشنا نبودن با این سیستمعامل توان فراگیری و استفاده از بسیاری برنامهها و مدلهای سازگار با سیستمعامل لینوکس از جمله RegCM، PRECIS ،GrADS و WRF را پیدا نمیکنند. احساس نیاز به این سیستمعامل که زیرمجموعه لینوکس است ما را بر آن داشت که جهت رفع این نیازها اقدام به نگارش کتاب حاضر نماییم. جهت فهم دقیق تعاریف، دستورات و متغیرهای بکار رفته سعی شده است که تا حد امکان فرامین با زبانی ساده یا به قولی ((خودمانی)) نگاشته شود تا برای مخاطبین قابل درک باشد. در مجموعه پیش رو بیشتر به بخش دستورات، برنامهنویسی و اجرای صحیح مدلRegCM4 به روش سریال، که یکی از مشکلات دانشجویان در برنامهنویسی و اجرای این مدل ارزشمند است پرداخته شد. مباحث این کتاب مشتمل بر 6 فصل است. فصل اول: شرح مختصری از انواع مدلهای آب و هوایی؛ فصل دوم تاریخچهای از سیستمعامل لینوکس؛ فصل سوم شامل طریقه نصب و راهاندازی سیستمعامل لینوکس اوبونتو؛ فصل چهارم: آشنایی کلی با فرامین کاربردی اوبونتو؛ در فصل پنجم نیز تشریح مدل اقلیم منطقهای ارائه میشود؛ و سرانجام در فصل ششم، اجرای صحیح مدل RegCM4 آموزش داده خواهد شد. همچنین در چاپ دوم بخش جدیدی تحت عنوان شبیهسازی اقلیم آینده نیز به کتاب اضافه شده است که جای آن در چاپ اول خالی به نظر میرسید.
نتایج حاصل از فراگیری این مدل به خواننده در فهم پیچیدگی مدل اقلیم منطقهای (RegCM4) کمک شایانی خواهد نمود. همچنین به مخاطبان اجازه میدهد که علاوه بر مدل RegCM4، به دلیل قرابت دستورات و برنامهنویسی با سایر مدل های فیزیکی- دینامیکی نظیر WRF، PRECIS و طیف وسیعی از انواع مدل های اقلیمی، با نحوه راهاندازی آنها آشنا شده و با صرف کمترین زمان و هزینه بتوانند با اطمینان بالا به شبیهسازی آب و هوایی بپردازند. با عنایت به نوع مدلسازی، این کتاب برای دانشجویان مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، طیف وسیعی از رشتههای فیزیک جو، اقیانوسشناسی، جغرافیای طبیعی و اقلیمشناسی، هواشناسی کشاورزی، هیدرولوژی، علوم زیستمحیطی و سایر رشتههایی که با اتمسفر و آب و هوا سروکار دارند مناسب میباشد.
شهرسازی مبتنی بر دفاع غیرعامل
انسان از ابتدای خلقت و آغاز زندگی خود در این جهان با پدیده تهدید روبرو بوده است و لذا همواره تلاش نموده تا در برابر تهدیدات از خود محافظت نماید. علاوه بر آن وی ناچار گشته بهموازات پیشرفت ماهیت و فناوری تهدیدات، شکل و ماهیت دفاع در برابر تهدیدات را نیز تغییر و ارتقا بخشد. پیشرفت فناوری در حوزه نظامی تهدیدات را به سایر حوزههای زندگی بشر تسری داده و بهاینترتیب واژه تهدید امروزه به یک مفهوم چندوجهی تبدیل گشته است. یکی از مهمترین وجوه تهدیدات جنگهای کنونی، ضربه به مراکز حساس و حیاتی کشورها در بخشهای نظامی و صنعتی است و در مقابل نیز ازجمله مهمترین اقدامات تدافعی، جلوگیری از وارد آمدن آسیب به مراکز یادشده و یا محدود نمودن خسارات ناشی از آن است، زیرا انجام اقدامات دفاعی موجب کاهش قابلتوجه هزینههای مربوط به جبران خسارات احتمالی در این مراکز میگردد. ازجمله اقدامات و تدابیر دفاعی مطرح در برابر تهدیدات مذکور، دفاع یا پدافند غیرعامل و بدون اقدامات تهاجمی و بهکارگیری تسلیحات است که اتخاذ آن در مورد مراکز حساس موجب افزایش ضریب امنیتی و کاستن از میزان خسارات وارده به اینگونه مراکز میگردد. پدافند غیرعامل بهعنوان یکی از مؤثرترین و پایدارترین روشهای دفاع در مقابل تهدیدات از قدمتی به بلندی تاریخ بشر برخوردار است، بهطوریکه قبایل بدوی در هنگام منازعات و درگیریها با پناه جستن به غارها و حفرهها و نیز تمدنهای اولیه با احداث قلعه، بارو و جانپناه در برابر تهاجمات دشمن درواقع به شکلهای ابتدایی دفاع غیرعامل می پرداخته اند. تجارب حاصل از جنگهای بینالمللی بهویژه جنگهای اخیر حاکی از انهدام از مراکز حیاتی و حساس واقع در عمق سرزمینها توسط نیروهای متخاصم و لزوم انجام اقدامات دفاعی در برابر اینگونه تهدیدات را بیشازپیش ضروری مینماید.
بهاینترتیب پدافند غیرعامل شامل مجموعه اقدامات غیرمسلحانهای که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیبپذیری، تداوم فعالیتهای ضروری، ارتقای پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن میگردد، قادر است مدیریت دفاع در برابر تهدیدات مراکز حساس را ارتقا بخشد.
طراحی هیدرولیکی و سازهای پخش سیلاب و آب (کاربردی) (کتاب الکترونیک)
با توجه به تغییرات اقلیمی در دهههای گذشته، کشور ایران با خشکسالیهای شدید مواجه شده و زنگ خطر مهاجرتهای گسترده از مناطق خشک به صدا در آمده است (شیراوند، هاشمی، 1395). این امر با توجه به افزایش دما و از دست دادن بخشی از آبهای استحصالی به وسیله تبخیر بیشتر، دو چندان میگردد. چرا که میانگین دمای کشور با شیبی در حدود 4/0 درجه سلسیوس بر دهه افزایش یافته است. حتی در برخی ایستگاهها، نرخ افزایش دمای کمینه تا 4 برابر نرخ افزایش دمای بیشینه نیز به ثبت رسیده است. تغییرات اقلیمی به وجود آمده نه تنها افزایش دما، بلکه کاهش بارش به صورت برف، کاهش میانگین بارندگیها و سایر تبعات را هم به مرور زمان به دنبال دارد.
همچنین روند تغییرات اقلیمی در 49 سال اخیر نشان از کاهش بارندگیها با شیب 11 میلیمتر بر دهه دارد. افزون بر این تبخیر و تعرق با شیب 54 میلیمتر بر دهه افزایش یافته است. بنابراین با کاهش 65 میلیمتری موجودی آب در دهه روبرو هستیم که این امر موجب بیابانی شدن کشور در دهههای بسیار نزدیک میشود. به گفته آقای دکتر علیرضا آراستی مدیر بخش بهرهبرداری از شبکههای آبیاری و زهکشی شرکت مدیریت منابع آب ایران، بارندگی متوسط سالانه کشور در حدود 250 میلیمتر است که حجم آن در حدود 413 میلیارد متر مکعب برآورد میگردد. اما تنها 130 میلیارد متر مکعب آن قابل استحصال است که هرساله 105 تا 107 میلیارد متر مکعب آن استحصال میگردد و در حدود 25 میلیارد متر مکعب دیگر آن نیز قابلیت استحصال دارد.
کاربرد GIS و RS در محیط زیست (کتاب الکترونیک)
فصل اول
uuuuمراحل انجام یک پروژه محیط زیست با استفاده از GIS و RS
در ذیل مراحل انجام یک پروژه محیط زیست با استفاده از GIS و RS بیان شده است.1- مشخص کردن موضوع و هدف :
هدف با وجود یک مشکل مطرح می شود. اولین مرحله انجام یک پروژه تحقیقاتی احساس وجود یک مشکل یا مواجه شدن با یک پرسش است. در این جاست که هدف تحقیق و انجام پژوهش شکل می گیرد به عبارت دیگر این احساس نیاز برای رفع یک مشکل یا به وجود آوردن شرایط ایده آل برای حل مسائل و مشکلات می باشد که افراد را به انجام تحقیقات وا می دارد. در انتخاب موضوع تحقیق باید نکات مختلفی را مورد توجه قرار داد:- موضوع تحقیق مورد علاقه محقق باشد و نسبت به آن احاطه علمى داشته باشد.
- موضوع داراى اهمیت و ضرورت بوده و مشکلى را از میان بردارد.
- دامنه موضوع محدود بوده و حد و مرز مشخصى داشته باشد.
- موضوع تحقیق از نظر فراهم بودن شرایط و امکانات، تحقیق پذیر باشد.
- موضوع تکرارى نباشد یعنى در مورد آن تحقیق کاملی انجام نشده باشند.
- موضوع از نظر ارزشى باید خنثى باشد یعنى نشان دهنده قضاوت شخصى محقق نباشد.
- موضوع همچنین از یک سو باید بدون ابهام بوده و از سوی دیگر، کوتاه و مختصر باشد.
- عبارت موضوع باید حاوی نشانههای روشنی از سوال و فرضیه تحقیق باشد.
- ارزیابی توان طبیعت گردی شهرستان بهشهربرمبنای روش ارزیابی چند معیاره با استفاده از GIS
- ارزیابی توان محیط زیست حوضه آبخیززاخرد برای توسعه شهری با استفاده از GIS
- مکانیابی محل مناسب دفن مواد زاید خطرناک با استفاده از تکنیکهای GIS، اولویت بندی سایت ها و استفاده از تحلیلهای سلسله مراتبی (AHP) (مطالعه موردی نیروگاه شهید رجایی)
- بررسي تغييرات مرز خشكي و آبي مناطق حفاظت شده تالاب انزلي با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافيايي GIS
- اهمیت کاربرد GIS در برنامه ریزی شبکۀ جاده های جنگلی (مطالعۀ موردی سری دو شفارود)
- مدل تعيين شايستگي مراتع براي چراي گوسفند با استفاده از GIS مطالعة موردي منطقة طالقان
- ارزیابی اثرات محیط زیستی (EIA) خط انتقال گاز همدان به بیجار با تاکید بر استفاده از RS و GIS
- زون بندي منطقه شكار ممنوع ديلمان و درفك با استفاده از GIS
- محدوده يابي سپر حفاظتي با تجزيه وتحليل مشخصه هاي آلاينده به كمك GIS وRSدرتالاب ميانكاله
- استفاده ازاصول محيط زيستي در مسيريابي راه آهن با استفاده از GISمطالعة موردي:راه آهن رشت–انزلي
- برنامه ریزی محیط زیست با روش فرآیند برنامه ریزی و GIS مطالعه موردی: دهستان کهک
- تعيين شايستگي منابع آب براي چراي شتر با استفاده از GIS
- تعيين روش مناسب پيش بيني مقدماتي مسير جادههاي جنگلي و كوهستاني با استفاده از GIS
- بررسي امكان مدل سازي احتمال تخريب جنگلهاي غرب كشور با استفاده از GIS و RS (مطالعه موردي: جنگلهاي آرمرده بانه)
- بررسی آمار شرایط فیزیوگرافیک رویشگاه های پسته وحشی در استان با استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS)
- بررسی تغییرات بوم شناسی منظر در پناهگاه حیات وحش موته با استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS)
- ارزيابي توان طبيعت گردي پارك ملي گلستان با استفاده از روش ارزيابي چند معياره و GIS
- بررسي عوامل موثر در طراحي جاده هاي جنگلي با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS)
- بررسی توان تفرجی پارک جنگلی آبیدر با استفاده از GIS
- تعیین سایت طبیعت گردي در مرتع با استفاده از GISو تلفیق بهینه معیارها
- كاربرد سامانة اطلاعات جغرافيايي (GIS) در مكانيابي و تحليل فضايي- مكاني آلودگي و منابع آلايندههاي هوا در كلانشهر كرمانشاه
- پيش بيني اثرات محيط زيستي توسعه با استفاده از تصاوير ماهواره اي و تكينك هاي سنجش از دور
- مديريت زيست محيطي طبيعت گردي در پارك ملي كوير با استفاده از GIS
- آمایش سرزمین حوزه آبخیز دریاچه سد دز با استفاده از نرم افزار GIS
- تلفیق سنجش از راه دور وسیستم اطلاعات جغرافیایی برای تحلیل وارزیابی پوشش زمین
- آشکارسازی روند تغییرات پوشش اراضی تالاب هور العظیم با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)
- کاربرد داده های سنجش از دور (RS) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در استخراج نقشه های کاربری اراضی شهر شیراز
- بررسي اثرات زيست محيطي تغيير كاربري اراضي روي پوشش گياهي مناطق شهري با بكارگيري تكنيك سنجش از دور
2- بیان مسأله:
حساس ترین و مهم ترین مرحله پژوهش است. در این مرحله پژوهشگر پس از یک مقدمه که تصویر کلی از مسأله را ارائه می دهد زمینه ها، وضعیت و موقعیتی که مسأله در آن رخ داده را توصیف می کند، علل بروز مسأله و زمینه های شکل گیری آن را بیان می کند، ضرورت و اهمیت آن را توضیح می دهد و سؤال یا سؤال های اساسی که به دنبال یافتن پاسخ آنهاست را بیان می نماید و جهت تعیین متغیرها و شروط مساله با کارشناسان مشورت می کند.3- مشورت با کارشناس مورد نظر:
در این مرحله برای بدست آوردن شروط و متغیرهای مسئله باید با کارشناسان مربوطه مشورت کرد. برای این کار باید از پرسش نامه استفاده کرد. یکی از روش های علمی و دقیق در تهیه پرسشنامه استفاده از روش دلفی می باشد. روش دلفی فرایندی ساختار یافته برای جمعآوری و طبقهبندی دانش موجود در نزد گروهی از کارشناسان و خبرگان است که از طریق توزیع پرسشنامههایی در بین این افراد و بازخورد کنترل شده پاسخها و نظرات دریافتی صورت میگیرد. بعد از جمع آوری پرسش نامه ها دوباره آنها را بین کارشناسان پخش کرده تا کارشناسان نظر سایر کارشناسان را مورد نقد و بررسی قرار داده و در نهایب بتوان ضوابط و معیارها را استخراج کرد.4-جمع آوری داده:
داده ها نقش تغذیه کننده و تامین کننده سیستم های اطلاعات جغرافیایی را دارند که به وسیله داده های صحیح و قابل اطمینان انجام تجزیه و نحلیل های علمی و منطبق بر واقعیت در سیستم اطلاعات جغرافیایی فراهم می گردد. روش مختلفی برای جمع آوری داده ها از منابع جغرافیایی و سایر منابع مانند فرم های اداری ، سرشماری ها، نظرسنجی ها و نظایر آن بدست می آید داده های بدست امده از منابع آماری یا سنجنش گرها به صورت داده های حرفی و عددی مانند اعداد صحیح و اعشاری یا رشته های حرفی یا به صورت داده های چند رسانه ای مانند سیگنال ها تصاویر و داده های سمعی و بصری موجود می باشند. روش های مختلفی برای جمع آوری داده ها مخصوصا در حوزه مسائل محیط زیستی وجود دارد که عبارتند از: 1- منابع درجه اول الف) مراجعه به سازمان ها و ادارات: در حوزه مسائل محیط زیست، سازمان ها و اداراتی که متولی امور مربوط به محیط زیست هستند هستند مانند سازمان محیط زیست، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، سازمان زمین شناسی و... کسب داده ها از پرونده ها و فرم های اداری موجود در سازمان ها ب)جمع آوری میدانی: مشاهده ، مصاحبه و پرسشنامه توسط پژوهشگر و نظر سنجی نقشه برداری زمینی استفاده از دستگاه GPS برای برداشت نقاط، استفاده از دوربین تئودولیت و .... توسط محقق ج) اینترنت عکس های هوایی و تصاویر ماهواره ای سازمان ها و شرکت های مختلفی مانند ناسا ، گوگل یاهو یاندکس و.... 2- منابع درجه دوم استفاده از سالنامه ها (سالنامه محیط زیست) استفاده از آمارنامه ها (آمارنامه های استانداری ها) استفاده از سرشماری ها ی مرکز آمار (نفوس مسکن) و... رقومی کردن نقشه های موجود که اطلاعات نقشه را وارد سیستم اطلاعات جغرافیایی می کنیم 3- منابع درجه سوم آمار موجود در کتب و مقالات که به دلیل گذشت زمان و انفجار اطلاعات در عصر حاضر زیاد قابل استناد و اطمینان نمی باشد. نکته: امروزه به دلیل رشد و گسترش علوم مخصوصا در حوزه فناوری های نوین و ارتباط با پدیده شبکه ارتباط جهانی با اینترنت رویرو هستیم که تمامی سازمان های جهانی اطلاعات به روز و قابل استفاده را بر روی آن قرار می دهند که در حوزه مطالعات زیست محیطی دارای کاربرد فراوانی می باشد و به دلیل اهمیت آن در اینجا به روش تهیه داده های مختلف مورد نیاز در حوزه مطالعات زیست محیطی می پردازیم. -روش های تهیه داده های مورد نیاز در حوزه مطالعات زیست محیطی: امروزه سایت های مختلف اینترنتی وجود دارد که اطلاعات بسیار با ارزشی در حوزه های مطالعات زیست محیطی مانند انواع نقشه ها، تصاویر ماهواره ای جدید، شیپ فایل های جغرافیایی کشورهای مختلف و... در اختیار ما می گذارد که در ذیل به یک نمونه از پرکاربرد ترین آنها اشاره می کنیم: الف)روش تهیه تصاویر ماهواره ای جدید: براي دريافت تصاوير ماهواره اي كه توسط ارائه كننده آنها به صورت رايگان در اختيار مصرف كنندگان قرار ميگيرد، منابع متعددي وجود دارد که در اینجا یک سایت به عنوان نمونه آورده شده است. -دانلود تصاویر ماهواره ایی از طریق سایت EarthExplorer یکی از بهترین منابع برای دانلود تصاویر ماهواره ای سایتEarthExplorer می باشد (تصویر 1-1) . آدرس اینترنتی سایت مربوطه : http://earthexplorer.usgs.govکنترل غیرشیمیایی علف های هرز (کتاب الکترونیک)
علفهای هرز یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید گیاهان زراعی به ویژه در سیستمهای کشت ارگانیک هستند. تحقیقات نشان میدهد که اغلب، جمیعت علفهای هرز در سیستمهای کشت ارگانیک بیشتر از سیستمهای متداول تولید میباشد کهاین امر باعث میشود علفهای هرز با رقابت بیشتر با گیاهان زراعی و در نتیجه مصرف بیشتر منابع محیطی از جمله نور و رطوبت، باعث کاهش رشد و در نهایت تولید گیاهان زراعی شوند. براین اساس، هدف اولیه مدیریت علفهای هرز در سیستمهای تولید، کاهش اثرات منفی علفهای هرز بر گیاهان زراعی میباشد. اگر چه استفاده از علفکشها، یک روش سریع در کنترل علفهای هرز میباشد ولی افزایش علفهای هرز مقاوم به علفکشها، سلامت عمومی و همچنین آسیبهای محیطی علفکشها مانند آلودگی آبهای سطحی و آسیب رساندن به سایر موجودات زنده، از جمله عواملی هستند که نگرانیهایی را در مورد افزایش استفاده از علفکشها در سیستمهای تولید به همراه داشتهاند. به همین دلیل، تلاش برای استفاده از روشهای غیرشیمیایی کنترل علفهای هرز، روند رو به رشدی داشته است. بااین حال، استفاده از برخی روشهای غیرشیمیایی دارای محدودیتهایی میباشد از جمله در روش مکانیکی، تکیه زیادی بر ماشینآلات میشود و یا وجین دستی، علاوه براینکه در همه گیاهان قابل اجرا نمیباشد، نیاز به نیروی کار فراوانی نیز دارد. براین اساس، استفاده از روشی که بتواند رشد و توسعه گیاهچههای علفهای هرز را با محدودیت مواجه کند و از قدرت رقابت آنها بکاهد، مورد تأکید قرار گرفته است. یکی از مهمترین روشها جهت حصولاین هدف، افزایش تنوع زیستی در سیستمهای تولید است که از جمله آنها میتوان به کشت مخلوط و تناوب زراعی اشاره کرد. با این حال،کنترل قابل قبول علفهای هرز نیاز به بکارگیری تلفیقی روشهای کنترل غیرشیمیایی علفهای هرز دارد که در کتاب حاضر به انواع این روشها پرداخته شده است.
در فصل اول، مهمترین ویژگیهای اکولوژیک علفهای هرز بیان شده است که توجه به آنها برای کنترل مطلوب علفهای هرز ضروری است. در فصل دوم، آللوپاتی (به عنوان یک روش زیستی کنترل علفهای هرز) معرفی شده است و برخی گیاهان زراعی که دارای خصوصیت آللوپاتی هستند نیز مورد اشاره قرار گرفتهاند. در فصل سوم، کنترل مکانیکی و فیزیکی علفهای هرز مورد توجه قرار گرفت و در فصل چهارم به کنترل زراعی (شامل مواردی همچون کشت مخلوط، تناوب زراعی، افزایش رقابت گیاهان زراعی) پرداخته شده است. در فصل پنجم نیز برخی از مهمترین علفهای هرز یکساله و چندساله معرفی شدهاند. فصل ششم نیز کنترل بیولوژیک علفهای هرز را مورد توجه قرار داده است.
گرد و غبار و راهبردهای مطالعاتی
انسان و سایر جانداران به عنوان بخش مهمی از زیست بومهای گوناگون همواره در معرض رخدادهای طبیعی از قبیل سیل، زلزله و طوفانهای گرد و غباری قرار دارند، پیشرفت صنعت و دستکاری در نظام طبیعت موجب به همخوردن تعادل موجود در طبیعت و تشدید معضلات زیست محیطی میشود. طوفانهای گرد و غباری از جمله این معضلات است که در تاریخ حیات بشریت همواره موجب به هم خوردن موازنهی زیست محیطی و ایجاد ناهنجاریهای جبران ناپذیری بر سلامت افراد و سایر گونههای زیستی گردیده است. همچنین در مطالعات گستردهای تأثیر زیانبار پدیده گرد و غبار بر ابعاد مختلف اجتماعی، رفاهی، اقتصادی و حتی سیاسی مناطق متأثر شده است. در تألیف صورت گرفته سعی بر آن است که از منظر زمین شناسی زیست محیطی به این معضل پرداخته شود. در اولین فصل کتاب به شناخت مفهوم کلی آلودگی هوا و پدیده گرد و غبار پرداخته شده است. در فصل دوم پیامدهای زیست محیطی و زمین پزشکی طوفانهای گرد و غبار مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل سوم چالش طوفانهای گرد و غبار درآسیا و ایران مورد بحث و ارزیابی قرار گرفته است. در فصل چهارم راهبردهای مقابله با طوفانهای گرد و غبار جهت حل این بحران پیشنهاد شده است. در فصل پنجم روشهای میدانی- آزمایشگاهی مطالعه طوفانهای گرد و غبار برای سهولت مطالعات بعدی مطرح گردیده است و در نهایت در فصل ششم شاخصهای زمین زیست محیطی گرد آوری گردیده است.
امید است تألیف صورت گرفته تأثیر مثبتی در تسریع بهبود شرایط زیست محیطی مناطق درگیر پدیده گرد و غبار داشته باشد. همچنین در پایان از تمامی خوانندگان و صاحب نظران درخواست میشود، نقایص احتمالی، نظرات و پیشنهادات اصلاحی خود را ارائه دهند تا نویسندگان از این نظرات سودمند استفاده کرده و در صورت توفیق مطالعات بعدی، لحاظ گردند.
گردشگری و بازآفرینی شهری (کتاب الکترونیک)
گردشگری و توسعه (کتاب الکترونیک)
گردشگری یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی در سراسر جهان است و یکی از زمینههای حرکت از اقتصاد متکی به نفت به اقتصاد غیرنفتی، تغییر ساختار اقتصادی کشور است و برای چنین تغییری، نگرش یکپارچه در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، حقوقی و مدیریتی ضروری به نظر میرسد تا با شناخت عمیق امکانات و تنگناهای کشور از یکسو و شناخت تجربیات جهان در مورد شیوههای تنوعبخشی اقتصادی و روابط بینالملل بتواند به تصمیمگیریهای خردمندانه در چارچوب قانون اساسی باعث توسعه و پیشرفت کشور گردد.
گردشگری بهعنوان یکی از فرصتهای توسعه، بخشی از شاخصهای رشد کشورها محسوب میشود بنابراین کشورهایی که در این زمینه از برنامهریزی مدرن و آموزشهای عالی مناسب در راستای اهداف تعیینشده خود، بهره میجویند از رشد فزایندهای برخوردار خواهند بود و در اغلب کشورهای جهان بهویژه جهان سوم، کلید اقتصاد به شمار میرود تا جایی که در این کشورها گردشگری بیش از سایر برنامههای توسعه در اولویت قرارگرفته است و بهعنوان عاملی پیشران در بسیاری از کشورهای دارای منابع و یا حتی فاقد آن، همواره بهعنوان استراتژی مؤثر نسبت به سایر صنایع موردتوجه تصمیم گیران و متخصصان بوده است. در توصیف این فعالیت مهم اقتصادی- اجتماعی مقالات و کتب زیادی به انتشار رسیده است که قصد ادامه تأکید بر آن در این گفتار نیست، چراکه اهمیت استراتژیک گردشگری در زمینههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی به بسیاری از محققان مربوطه روشن است. اما نکتهای که حائز اهمیت است درک واقعبینانه نقش فعالیت گردشگری در تغییرات جامعه و منطقه میزبان و چگونگی بهینهسازی این نقش در راستای توسعهای درخور و پایدار است. توسعهای که با کمترین اثر منفی، منافع میزبان را در بلندمدت تضمین کند، تجربهای غنی برای گردشگر به همراه داشته باشد و نسبت به منابع طبیعی و انسانی مقصد مسئولانه رفتار نماید. برای بهکارگیری همه پتانسیلهای موجود در این بخش با اتکا به منابع مالی، انسانی، محیطی و زمان، ضروری است مدیران، متولیان و دانشجویان مستعد تحت آموزشهای لازم قرار گیرند. این کتاب در 8 فصل تدوینشده است. فصل اول مفاهیم گردشگری و سازمانهای مربوطه است که به بررسی انواع تعاریف و سازمانهای ملی و بینالمللی گردشگری میپردازد. فصل دوم اقتصاد گردشگری نام دارد که به انواع بازار و بنگاههای گردشگری میپردازد. فصل سوم جایگاه گردشگری و توسعه آن در کشورهای جهان سوم است که به اهمیت ویژه این صنعت در کشورهای درحالتوسعه بیشتر مینگرد. فصل چهارم گردشگری مذهبی نام دارد که به اهمیت مذهب در جذب گردشگر اشاره دارد و فصل پنجم به گردشگری روستایی و شهری و اهمیت آن در اشتغالزایی میپردازد. فصل ششم به طبیعتگردی و گونههای مختلف آن اشاره دارد و فصل هفتم اثرات و پیامدهای گردشگری را موردتوجه قرار داده و نهایتاً در فصل هشتم به چکیدهای از جغرافیای جهانگردی ایران پرداخته و موردبررسی قرار دادهایم و در ضمن این کتاب دارای ضمایم نیز است.مبانی آسیبپذیری خشکسالی
طي هزاران سال، اقليم زمين با تغييرات تدریجی روبرو بوده است. انسان هاي اوليه پيشرفت كردند و با استفاده از گياهان و حيوانات به زندگي ادامه دادند. دامنه اثر فعاليت هاي بشر اندكي بيش از تاثيرات محلي بود. به مرور تغييرات طبيعي در اقليم زمين ايجاد شد، اما اين تغييرات تدريجي بود و طي ده ها هزار تا ميليون ها سال به وقوع پيوست. 200 سال قبل تغييرات ناگهاني آغاز شد. پزشكي نوين و پيشرفت فناوري سبب انفجار جمعيت گرديد. در همان زمان، سوخت هاي فسيلي ابتدا زغال سنگ و سپس نفت و گاز به عنوان منبع انرژي برگزيده، به علت صنعتي شدن و مصرف بيشتر سوخت هاي فسيلي، شناخته شدند. احتراق سوخت های فسیلی طي 150 سال گذشته سطح دي اكسيدكربن را در جو افزايش داد. اگر وابستگي ما به سوخت هاي فسيلي ادامه يابد، سطح دي اكسيدكربن جو طي چند دهه نسبت به مقدار آن پيش از دوره صنعتي، دو برابر خواهد شد و شايد تا پايان اين قرن نيز سه برابر شود. در نتيجه، با بهترين برآورد، سياره ما تا سطحي كه هرگز بشر آن را تجربه نكرده است، به سرعت گرم خواهد شد. اين مسئله پيامدهايي را به دنبال خواهد داشت(هاردی، 1387). لذا می توان گفت تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از مخاطرات محیطی جدی، همواره بر ابعاد متنوعی از زندگی جوامع دنیا اثرگذار بوده است. بسیاری از اثرات تغییرات محیطی با حجم بی سابقه ای در تاریخ بشر رخ می دهد و تاب آوری و توانایی سازگاری جوامع جهان را به چالش می کشد. این تغییرات تا حد زیادی می تواند به تخریب ناشی از بهره برداری از منابع محیطی(2002Coleman و Williams، ) و تغییر سیستم آب و هوایی ناشی از انتشار مقادیر غیرطبیعی گازهای گلخانه ای به جو زمین نسبت داده شود(IPCC,2014,2007). تمرکز بر تغییرات آب و هوایی جهان و نسبت دادن آن به پیامدهای زیست محیطی و اقتصادی- اجتماعی بیش از دهه ی گذشته و به ویژه درطول چند سال اخیر، منجر به رشد روز افزون پژوهش ها و افزایش نگرانی در خصوص اثرات تغییرات اقلیمی بر جوامع انسانی شده است(Van Aalst, et al.,2008). اهمیت و ضرورت بررسی، مدیریت و رصد پدیده ی مخرب تغییرات اقلیمی در سطح جهان و در گذار زمان کشورهای مختلف را برآن داشت تا هیأت بین دولتی تغییر اقلیم[1] را در سال 1988 بوسیله دو سازمان وابسته به سازمان ملل یعنی سازمان جهانی هواشناسی[2] و برنامه محیط زیست سازمان ملل[3] تاسیس نمایند. اعضاء این هیأت از تمامی کشورهای عضو این دو سازمان هستند. وظیفه اصلی هیأت بین دولتی تغییر اقلیم ، تهیه گزارش های تغییر اقلیم به منظور حمایت علمی از کنوانسیون تغییر آب و هوای سازمان ملل[4] که اصلی ترین معاهده تغییر آب و هوای بین المللی در جهان می باشد، است. این گزارش ها شامل سه بخش است. گزارش اول در زمینه اطلاعات علمی، تکنیکی و اقتصادی-اجتماعی مربوط به فهم مبانی علمی تغییرات اقلیمی وابسته به فعالیت های انسانی، گزارش دوم در زمینه اثرات تغییر اقلیم بر سیستم های مختلف طبیعی و انسانی و ارائه راهکارهای سازگاری با آن و گزارش سوم در زمینه راهکارهای کاهش گازهای گلخانه ای می باشد.
لازم به ذکر است که هیأت بین دولتی تغییر اقلیم اقدام به انجام پژوهش در زمینه تغییر اقلیم نمی کند. همچنین این هیأت فعالیت خاصی را در زمینه نظارت اقلیم و یا پدیده های مربوط به آن انجام نمی دهد. بلکه گزارش های این هیأت بر اساس یافته های منابع معتبر علمی تهیه می شود. گزارش های هیأت بین دولتی تغییر اقلیم شامل بخشی تحت عنوان " خلاصه برای تصمیم گیرندگان [5] است که تمام محتوی این گزارش ها توسط نمایندگان کشورهای عضو که بیش از 120 کشوراند مورد بررسی و تأیید قرار می گیرد. تا کنون هیأت بین دولتی تغییر اقلیم پنج گزارش ارزیابی جامع را در زمینه آخرین یافته های بشر در مورد تغییرات آب و هوایی منتشر کرده است. همچنین این هیأت گزارش های ویژه ای را نیز در زمینه ی موضوعات خاص ارائه داده است. هیأت بین دولتی تغییر اقلیم اولین گزارش خود[6] را در سال 1990 و گزارش تکمیلی آن را در سال 1992 ارائه داد. در سال 1995 گزارش دوم[7] و در سال 2001 گزارش سوم[8] منتشر شد. همچنین گزارش چهارم هیأت بین دولتی تغییر اقلیم[9] در سال 2007 منتشر شده و گزارش پنجم[10] نیز در اواخر سال 2014 منتشر شد. هر گزارش شامل سه جلد که نتایج گروه های کاری اول، دوم و سوم است، می باشد. مروری بر حجم فعالیت ها و نتایج گزارش های هیأت بین دولتی تغییر اقلیم حاکی از عزم بین المللی به منظور مدیریت مخاطرات و کاهش اثرات و سازگاری با آن است، چرا که خطرات نامشخص و مبهم تغییرات اقلیمی می توانند بر منابع معیشتی جوامع انسانی به ویژه در کشورهای در حال توسعه اثرات نامطلوبی به همراه داشته باشد. امروزه در جوامع آسیب پذیر و حساس به تنش های خارجی، خطرات تغییرات اقلیمی می تواند شرایط اقتصادی و اجتماعی را که این جوامع با آن مواجه اند را تشدید نماید (Adgerو همکاران، 2003). لذا درک مفهوم مخاطرات محیطی و تغییرات اقلیمی جهت برنامه ریزی مؤثر و کارآمد در این حوزه، اهمیت و ضرورت خاصی دارد(سليماني و افراخته، 1392). در این میان یک سوم از جمیعت دنیا در مناطق دارای کمبود آب زندگی می کنند و 1/1 بیلیون نفر به آب آشامیدنی بهداشتی دسترسی ندارند. در سطح جهان، خشکسالی با 5/7 درصد دومین مخاطره طبیعی جغرافیایی گسترده بعد از سیلاب ها با 11 درصد به شمار می رود. درصد نواحی تحت الشعاع خطر خشکسالی از دهه ی 1970 تا اوایل سال 2000 دو برابر شده است(Nagarajan, 2009). که فراوانی و شدت های متنوع آن در ایران نیز تجربه شده است(Agrawala et al.,2001). از طرفی با توجه به رشد جمعیت و توسعه بخش های کشاورزی، صنعت و انرژی، به صورت روز افزونی تقاضا برای آب، افزایش یافته و حتی بحث امنیت آبی در بیشتر کشورهای جهان مطرح شده است که عواملی نظیر تغییر اقلیم و آلودگی آب های موجود، امنیت آبی را تشدید نموده اند (Mishra, 2010 و Singh)، لذا در ادامه به تبیین مفهوم تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن، تعاریف، انواع، شاخص ها و اثرات خشکسالی پرداخته می شود و در نهایت وضعیت و چالش های خشکسالی در کشور تشریح می گردد.
[1] Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC
[2] World Meteorological Organization, WMO
[3] United Nation Environment Program, UNEP
[4] United Nation Framework Convention on Climate Change, UNFCCC
[5] Summary for policymakers
[6] First Assessment Report, FAR
[7] Second Assessment Report, SAR
[8] Third Assessment Report, TAR
[9] Fourth Assessment Report, AR4
[10] Fifth Assessment Report, AR5
مبانی محیط زیست و اکولوژی
کتاب اکولوژی و محیط زیست یا محیط زیست و اکولوژی دربرگیرنده مفهوم اصلی واژه محیط زیست است که تفاوت نمی کند کدام یک (محیط زیست یا اکولوژی) اول قید شود. زیرا اساسا محیط زیست شامل 5 رکن است: طبیعت- صنعت- فرهنگ- اقتصاد- سیاست، یا به عبارت دیگر محیط زیست از نظر دانش محیط زیست در برگیرنده اکولوژی طبیعی- اکولوژی انسانی- اکولوژی صنعتی- اکولوژی اقتصادی- اکولوژی سیاسی و اکولوژی روانشناختی است.
در این کتاب که توسط آقای شمخانی و دو تن از همکارانشان از متن اصلی انگلیسی ترجمه شده است نکات اصلی ریشه ای محیط زیست (اکولوژی) و شاخههای آن را به خوبی نمایان میکند. کتاب توسط دو استاد هندی نگاشته شده است که در دل خود فلسفه شرقی بودن را دارد.
کتاب پس از مقدمه ای با اثرات انسان بر محیط زیست آغاز سخن میکند و با برشمردن اثرات محیط زیستی یا EIA و EIS، مباحث مربوط به توسعه پایدار و درخور را پوشش میدهد. باید اضافه کنم که توسعه پایدار به واسطه تفاوت در 1- توان طبیعی محیطها 2- نیروی انسانی 3- ساختار زیربنایی و فناوری 4- منابع مالی در پهنههای مختلف جهان نمی تواند همه جا یکسان باشد و پایداری توسعه در خور این 4 مولفه هر پهنه است. یعنی هر پهنه ای فراخور 4 مولفه خود میتواند به توسعه پایدار دست یابد.
مدارای اجتماعی
توسعه کشور از سوی افراد و سازمانهای مسئول همواره موردتوجه بوده و در این کتاب نیز تلاش شده بهعنوان فردی که وابستگی خاصی به شهر سراب و بهعنوان مرکز شهرستان داشته بخشی از موانع و مشکلات پیشرو را موردبررسی و مطالعه قرار میدهد تا شاید با رفع آن شاهد شکوفایی بیشتر استعدادهای موجود در منطقه باشیم. بیشک عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی جغرافیایی قادر به اثرگذاری بر وضع موجود میباشند. در این فرصت ناچیز و توان کم به بخشی از این مسائل پرداختهشده تا بهعنوان مقدمه در رفع مسائل، نقشی هرچند خرد ایفا گردد. موضوع تحمل اجتماعی که این روزها به یک مسئله جدی در عرصههای مختلف تبدیلشده است موضوعی است که نمیتوان از کنار آن بهسرعت عبور نمود، چراکه میزان و سطح آن میتواند تأثیر ژرف و خیرهکنندهای بر سایر شاخصهای توسعه بگذارد. در این پژوهش تلاش میگردد با شناسایی عوامل اجتماعی مؤثر در سطح تحمل اجتماعی دلایل این سطح از تحمل اجتماعی در شهر سراب شناساییشده و راهکارهای لازم در این رابطه پیشنهاد گردد.