مدیریت فناوری اطلاعات در هوشمندسازی مدارس
40000 تومان
در مدارس معمولی، طرح درس معلم شامل مجموعهای از دستورالعملها، برنامههای درسی، پرسشهای تمرینات اضافه، آزمونهای کلاس و از قبيل آن میشود. اما در مدارس چند رسانهای[1] علاوه براین موارد، معلم از مواد آموزشی چند رسانهای شامل؛ فیلم، عکس، صدا، اسلاید و مانند آن استفاده میکند تا بهرهوری و ماندگاری آموزش را ارتقاء بخشد. این قدم اول در راه حرکت به سمت مدارس هوشمند است.
دربارۀ تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر نظام آموزشی (و بهویژه مدارس) دو رویکرد متفاوت وجود دارد؛ برخی معتقدند، اثر فناوریهای جدید تدریجی است و صرفاً انتقال برنامۀ درسی سنتی را کارآمدتر میسازد و در واقع، دسترسی به اطلاعات سریعتر میشود. رویکردی دیگر معتقد است ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به مدرسهها، هدفها و ابزارهای تعلیم و تربیت را به طور اساسی تغییر میدهد. در این دیدگاه، فناوری اطلاعات بر مرزهای ساختاری نظام آموزش سنتی فائق میآید]1[.
با اینکه موارد بالا از دستاوردهای استفاده از فناوری اطلاعات است، با اینحال نباید تصور کنیم که ورود فناوری اطلاعات (در جلوههای متفاوت اینترنت، رایانه، چندرسانهای و امثال آن) به تنهایی باعث انقلاب آموزشی میشود؛ اگر فرهنگ یاددهی-یادگیری در نظام آموزشی تحول نپذیرد، ورود فناوریهای اطلاعاتی نه تنها تحولی ایجاد نخواهد کرد؛ بلکه به تقویت سنتهای محافظهکارانۀ آموزشی منجر خواهدشد. بنابراین، تغییر در مدرسۀ سنتی به سوی مدرسه هوشمند، نیازمند تغییر در نظام آموزش و پرورش کشور میباشد و هیچگاه راهاندازی مدارس هوشمند میسر نخواهد شد؛ مگر اینکه ساختار نظام آموزش و پرورش تغییر یابد. این امر، دستِکم، نیازمند برنامهریزیِ بیست ساله میباشد. این تغییر میبایست قدم به قدم و با درایت و تفکر باشد.
قرن ۲۱ به سمتی میرود که بیشتر مشاغل به دانش و مهارتهای رایانهای نیاز خواهند داشت. ورود به این عرصه، به نوع تازهای از آموزش نیاز دارد که با آموزش سنتیِ کنونی همخوانی ندارد. مدتی است برخی کشورهای جهان به تأسیس مدارس الکترونیکی یا مدارس هوشمند دست زدهاند. در مدارس هوشمند، رایانه در چگونگیِ تدریس و ارزشیابی تأثیر میگذارد و برنامههای درسی را تا حدودی تغییر میدهد؛ ولی در عین حال کارکردهای اجتماعی مدارس بر جای خود باقی میماند چون در روابط اجتماعی به دانشآموزان یاری میرساند. در این مدارس دانشآموزان میتوانند با منابع علمی جهان و معلمان و بچههای مدارس دیگر ارتباط برقرار کنند.
مدرسۀ هوشمند، مدرسهای فیزیکی است و کنترل و مدیریت آن، مبتنیبر فناوری رایانه و شبکه انجام میگیرد و محتوای بیشتر دروس آن الکترونیکی و سیستم ارزشیابی و نظارت آن هوشمند است. در چنین مدرسهای یک دانشآموز هوشمند، با صرف وقت بر روی موضوعات به شکل مستمر، منابع و قابلیتهای اجرایی خود را توسعه و تغییر میدهد و این نکتهای است که به مسئولان مدرسه اجازه میدهد تا باتوجه به تغییرات به وجود آمده و افزایش سطح اطلاعات دانشآموزان، آنها را برای دستیابی به اطلاعات جدید آماده نمایند. مدرسۀ هوشمند، مدرسهای است که برای ایجاد محیط یاددهی-یادگیری و بهبود نظام مدیریتی مدرسه و تربیت دانشآموزان پژوهنده طراحی شده است]2[.
مدرسۀ هوشمند، مؤسسۀ آموزشی است که برای فرآیند یادگیری و بهبود مدیریت به صورت سیستمی نظام یافته بازسازی شده تا کودکان را برای عصر اطلاعات آماده سازد. دانشآموزان در مدرسۀ هوشمند نقش یاددهنده و یادگیرنده را برعهده دارند. در این مدرسه، برنامۀ درسی محدودکننده نیست و به دانشآموزان اجازه داده میشود تا فراتر از برنامههای درسی خود گام بردارند. در این مدرسه روش تدریس، دانشآموز محوری است. تأکید بر مهارت فکر کردن و فراهم ساختن محیط یاددهی-یادگیری از راهبردها و خطمشیهای مدرسه هوشمند است.
آموزش رایج در مدارس کشور، یک آموزش سنتی و یا به عبارت دیگر آموزش فقط شنیداری میباشد. حداکثر اقدام تصویری در خصوص موضوعات مورد آموزش، نصب بعضی پوسترهای رنگی بر روی تخته سیاه کلاس میباشد. در روش دیداری-شنیداری سعی میشود آموزش به کمک فیلم، پویانمایی، نماهنگ و امثال آن ارائه شود. در این روش ماندگاری مطلب، نزدیک به 20 سال میباشد؛ در حالی که ماندگاری مطلب در روش شنیداری حداکثر 6 ماه است. در ضمن، در روش دیداری – شنیداری مطالب علمی در محیطی جذابتر و در مدت زمان کمتر قابل انتقال است]3[.
شکی نیست که فناوری اطلاعات عامل مهم تغییر است و این پدیدۀ نو ظهور، روند توسعه را پرشتاب کرده است. در غرب، توسعه و فناوری، همگام با یکدیگر رشد یافتهاند. به همین دلیل، مشکلاتی که دامنگیر کشورهای جهان سوم است، برای آنها وجود ندارد. فناوری به سرعت متحول میشود؛ ولی تغییر در نهادهای اجتماعی به کندی صورت میگیرد و نتیجۀ این امر، ایجاد فاصله میان نظامهای جامعه میباشد. در صورت پذیرش فناوری، باید دگرگونی ابعاد جامعه را نیز بپذیریم. البته باید خاطر نشان کرد که این دگرگونیها نیاز به مدیریت دارد؛ یعنی فناوری یک عامل اصلی در تولید و توسعۀ اقتصادی و توسعۀ فناوری یک هدف استراتژیک به شمار میآید و این هر دو بر هم اثر گذارند و نیازمند تلاش در ایجاد تناسب میان این دو ویژگی مهم هستند. از این رو، تحول باورهای اجتماعی و فرهنگی در راستای تلاش برای توسعۀ فناوری، ضرورتاً در تناقض با حفظ شئون علمی و عقیدتی یک جامعه نیست.
راه حلی که در استراتژی توسعۀ فناوری میتوان ارائه نمود، ترکیب فناوریهای وارداتی و سنتی است؛ یعنی فناوریهای وارداتی جذب، و با شرایط فناوری ملی تلفیق شوند. بنابراین، توسعۀ فناوری سنتی و در حقیقت جمع کردن مزایای فناوری مدرن به عنوان حاصل دانش پیشرفتهتر بشری و فناوری سنتی به عنوان تجربیات نسلهای گذشته، میباشد]4[.
محیط یادگیری الکترونیکی، همیشه در دسترس است و میتوان از هر مکانی بهره برد و این مزیت، مسألۀ زمان و صرف هزینۀ رفت آمد را برای آموزش حل کرده است. چرا که در دنیای اطلاعاتی امروز، زمان، اهمیت فراوانی دارد و فرد باید در کوتاهترین زمان ممکن به کسب اطلاعات و دانش مورد نیازخود بپردازد؛ بنابراین کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در امر یادگیری، این فرایند را آسان میکند. به دلیل اینکه در محیط یادگیری الکترونیکی، امکان تبادل اطلاعات و تعامل یادگیرندگان با هم و با یاد دهنده در سطح بسیار بالایی است، یادگیری جذابتر است و فرد ارزش آن چیزی را که یاد میگیرد میداند. چرا که منطبق با نیازهای اطلاعاتی اوست.
ناموجود
امروزه، مهمترين دغدغۀ نظام آموزشی و پرورشی يك كشور، ايجاد بستری مناسب، برای رشد و تعالی سرمايههای فكری در جامعۀ اطلاعاتی و دانايی محور است. برای آنكه همۀ گروههای اجتماعی قادر باشند به طور مؤثر در چنين جامعهای مشاركت داشته باشند، بايد يادگيری پيوسته، خلاقيت، نوآوری و نيز مشاركت فعال و سازندۀ اجتماعی را بياموزند. تحقق اين امر، مستلزم تعريف نوینی از نقش و كاركرد مدارس به عنوان اصلیترين نهادهای آموزشی در جامعه است. همچنین جهان کنونی به سمتی حرکت میکند که بیشتر مشاغل به دانش و مهارتهای رایانهای نیاز دارد. روش سنتی که هم اکنون در مدارس ما استفاده میشود راه مناسبی برای همخوانی با این جریان نیست.
در حال حاضر، نظام آموزشی به مدرسهای نياز دارد كه با بهرهگيری از فناوری اطلاعات و ارتباطات، امکان يادگيری پيوسته را فراهم نموده و فرصتهای نوينی را در اختيار افراد برای تجربه زندگی در جامعه اطلاعاتی قرار دهد، بهگونهای كه اين فنآوري، نه به عنوان ابزار؛ بلکه در قالب زیرساخت توانمندساز برای تعليم و آموزش حرفهای محسوب شود. بهكارگيری گستردۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرايند آموزش و پرورش، همزمان با تحول در رويكردهای آموزشی درجهان، زمينۀ شكلگيری مدارس هوشمند را فراهم آورده است و اصول بنیادی شکلگیری این مدارس در نظام آموزشی کنونی ما بهطور کلی در فصل سوم- مدارس هوشمند از نگاه فاوا ( سند راهبردی آموزش و پرورش) – مورد اقتباس و استخراج قرار گرفته است.
اين مدارس از جمله نيازمندیهای كليدی جوامع دانشبنيان هستند و رويكردهای توسعه مهارتهای دانشی و كارآفرينی دانشآموزان را دنبال میکنند. در اين مدارس، فرايندهای یاددهی – يادگيری تقويت شده و محيط تعاملی يكپارچه برای ارتقای مهارتهای كليدی دانشآموزان با تكيه بر فعاليتهای گروهی، در عصر دانايی محور فراهم میشود.
مدرسه هوشمند مدرسهاي فيزيكي است؛ كنترل و مديريت آن مبتني بر فنآوري رایانه و شبكه انجام ميگيرد و محتواي اكثر دروس، الكترونيكي، و سيستم ارزشيابي و نظارت آن هوشمند است. در چنين مدرسهاي يك دانشآموز هوشمند، با صرف وقت بر روي موضوعات به شكل مستمر، منابع و قابليتهاي اجرايي خود را توسعه و تغيير ميدهد و اين نكتهاي است كه به مسئولان مدرسه اجازه ميدهد تا باتوجه به تغييرات به وجود آمده و افزايش سطح اطلاعات دانشآموزان، آنها را براي اخذ اطلاعات جديد آماده نمايند.
برنامه پنجم توسعه: در بند الف ماده 19 برنامه پنجم توسعه کشور آمده است: دولت موظف است تا پایان برنامه، فنآوری اطلاعات و ارتباطات را در کلیه فرآیندها جهت تحقق عدالت آموزشی و تسهیل فرآیندهای موجود و ارائه برنامههای آموزشی و دروس دوره های تحصیلی به صورت الکترونیکی بهکار گیرد. وزارت آموزش و پرورش نیز موظف است تا پایان برنامه، آموزش از راه دور و رسانهای را بهمنظور تضمین دسترسی به فرصتهای عادلانه آموزشی تحقق ببخشد.
سند توسعه فاوای وزارت آموزش پرورش: توانمندسازی و تحول آفرینی در نظام آموزشی دستیابی به اهداف یادگیری و تاکید بر نقش و جایگاه معلم و عدالت آموزشی و حفظ و تقویت ارزشهای اخلاقی و فرهنگی جهت فراهم آوردن محیط یاددهی-یادگیری مبتنی بر فنآوری اطلاعات و ارتباطات در نظام آموزش و پرورش است.
سند راهبردی نظام جامع فنآوری اطلاعات کشور: در این سند موارد زیر جهت بکارگیری فنآوری اطلاعات و ارتباطات آمده است:
- تسهیل آموزشهای رسمی مبتنی بر فنآوری اطلاعات در مدارس با گسترش شبکه اینترنت و هوشمندسازی مدارس
- تقویت سیستم آموزش مبتنی بر فنآوری اطلاعات بین دبیرستانهای کوچک و بزرگ و دانشکدهها.
نقشه جامع علمی کشور: در این سند توسعه نظام آموزش الکترونیک و زیرساختهای فنآوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه آموزش عالی و آموزش و پرورش و تربیت و توانمندسازی دانشآموزان در شئون دینی، خانوادگی، اجتماعی، زیستی و بدنی، هنری، حرفهای، علمی و فنآوری برای ورود به عرصههای مختلف زندگی و جامعه و پرهیز از جهتگیری محض دوره آموزش عمومی به سمت آموزش عالی است و با رصد دائمی شرایط محیطی جهت پاسخگویی پیوسته و پویای آموزش و پرورش به نیازهای حال و آینده جامعه است.
لذا کتاب حاضر در راستای تحقق الویت های آموزش و پرورش در نقشه جامع علمی کشور تالیف شده است. با توجه به اهمیت این موضوع، در پژوهش حاضر به مطالعه و بررسی ضرورت و تأثیر هوشمندسازی مدارس (کلاس درس) در تعمیق و سرعت یادگیری دانش آموزان پرداخته شده است. همچنین در ادامه با بیان تعاریف و ویژگیهای مدارس هوشمند، به مرور تفاوتهای این نوع مدارس با مدارس سنتی، دلایل ایجاد و زیرساختهای لازم برای تأسیس این مدارس و نیز نحوۀ ارزیابی دانشآموزان پرداخته، مزایا و موانع مهم پیش روی این مدارس را به تفصیل بررسی مینماییم.
فهرست
فصل اول: مدیریت دانش و فناوری اطلاعات در سازمانهای آموزشی………………………… 1
1-2- فنآوري اطلاعات IT چيست؟ 5
1-3- مديريت دانش در آيينۀ فنآوري 6
1-4- نقش تكنولوژي اطلاعات در مديريت دانش 6
5-1-مزایای به كارگيري فنآوري اطلاعات در آموزش مدارس 10
فصل دوم: طرح تعالی مدارس سنتی به سمت مدارس هوشمند…………………………………. 15
2-2- تعریف احساس تعلق به مدرسه 17
2-3- عوامل موثر بر احساس تعلق به مدرسه 18
2-4- طرح تعالی مدیریت مدرسه به سمت مدارس هوشمند 22
2-5- ملزومات تبدیل کلاس درس سنتی به هوشمند 27
2-6- مقایسۀ مدارس سنتی و مدارس مجازی با مدارس هوشمند 28
فصل سوم: مدارس هوشمند از نگاه فاوا…………………………………………………………………… 37
2-3- پيشينۀ هوشمندسازي مدارس 39
3-3- چشم انداز تحول بنیادی “مدرسه هوشمند” 42
3-4- ساز و كار اجرايي هوشمندسازي مدارس 49
5-3- پیادهسازی هوشمندسازي مدارس 58
فصل چهارم: هوشمندسازی مدارس………………………………………………………………………… 63
2-4- تعريف مفهومی مدرسۀ هوشمند 64
3-4- مدرسۀ هوشمند، يك ضرورت 67
4-4- مهمترين اهداف مدارس هوشمند 73
5-4- اصول یادگیری در مدارس هوشمند 73
7-4- ویژگیهای برنامۀ درسی در مدارس هوشمند 75
8-4- چگونگی تدریس معلم در مدارس هوشمند 76
9-4-تاثیر هوشمندسازی کلاس در تعمیق و سرعت یادگیری دانشآموزان 79
11-4- اجزا و تجهیزات موردنیاز مدرسۀ هوشمند(سخت افزار و نرم افزار) 94
12-4- نيازهاي مدارس چندرسانهاي 112
13-4- پیش نیازها و امکانات موردنیاز جهت اجرای مدارس هوشمند 115
14-4- راهکارهای ایجاد مدارس هوشمند 118
4-16- راهبردهای توسعۀ مدارس هوشمند 123
17-4- هوشمندسازی مدارس چه زمانی مفید خواهد بود؟ 125
18-4- مزایای استفاده از مدارس هوشمند 126
20-4- چالشهاوموانع پيش روي مدارس مجری طرح هوشمندسازی در ایران 129
21-4- مسیر هوشمندسازی مدارس در ایران 130
22-4- مراحل هوشمندسازی مدارس در ایران: 131
23-4- ارزشیابی در مدارس هوشمند 133
24-4- ملاکهای ارزیابی عملکرد میزان موفقیت در هوشمندسازی مدارس 133
26-4- ارتباطات اجتماعی و هوشمندسازی 136
27-4- مدرسۀ هوشمند پنجرهای به سوی کشف ناشناختهها 136
4-28- پشتيباني از مدارس هوشمند 139
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادات…………………………………………………………………… 145
5-1- چرا بايد انديشيدن را ياد داد؟ 145
پیوست…………………………………………………………………………………………………………………………… 167

نقد و بررسیها
حذف فیلترهاهنوز بررسیای ثبت نشده است.