گامهای مؤثر برای رهایی از تنشها و استرسهای روزانه
انسان در طول حیات خویش با بحرانها و استرسهای زیادی مواجه میشود. این سنت تغییرناپذیر زندگی است. آنچه اهمیت دارد چگونگی درک مشکلات و نحوه مقابله با آنهاست. شناختِ شخصیت و برقراری ارتباط مناسب، یکی از ویژگیهای مقابله با استرسهای روزمره است. همچنین آگاهی از مواردی همچون فرهنگ سازمانی، رضایت شغلی و هوش هیجانی و... ما را در پیشبرد بهتر امور یاری خواهد رساند.
یکی از مهمترین جنبههای زندگی افراد، زمینه اجتماعی زندگی آنهاست که در بستر جامعه و با توجه به نقش فرد در آن، شکل میگیرد. همچنین بهتبع آن یکی از قابلبحثترین نقشهای اجتماعی، شغل و حیطه کاری فرد است. کار، جنبه بسیار مهم و پرمعنا از زندگی انسانهاست. کار احساس هویت را در فرد فراهم نموده؛ جایگاه اجتماعی او را مشخص میکند؛ حرمت ذات را تداوم بخشیده و نیاز انسانها به تعلق را فراهم میسازد.
جنبههای روانشناختی متعددی، زندگی کاری افراد را چه در درون و چه در بیرون تحت تأثیر قرار میدهد. رضايت شغلي واكنش عاطفي است كه از ادراك فرد نسبت به اينكه شغل او ارزشهاي شغلياش را تأمين مینماید و يا به او اجازه تأمين و ارضاي آنها را میدهد، ناشي ميگردد. امروزه برای بررسی بهداشت روانی افراد به بررسی چندین عامل میپردازند که یکی از آنها رضایت شغلی است. عاملی که در صورت وجود باعث بهرهوری و شکوفایی فردی و سازمانی میشود و اگر میزان پایینی داشته باشد؛ نهتنها فرد را درگیر مسائل گوناگون روانی، اجتماعی و زیستی میکند، بلکه کیفیت کاری کلیت سازمان و بخش را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
اگر فردي در محيط شغلي خود موفقیتهایی به دست آورد؛ ازنظر علمي و شخصيتي رشد كند، مسئولیتهایی به او محول شود و يا بهطورکلی فردي باارزش بهحساب آيد و بهاصطلاح به رسميت شناخته شود؛ در درون نیز احساس رضايت و خشنودي خواهد كرد و بهاحتمالزیاد به کوششهایی دست خواهد زد و به همين دليل بازده شغلي او زيادتر خواهد شد.
دنياي امروز فشارهاي رواني مختلفي دارد كه بعضي از اين تنشها، مختص محيط كار است. نزاع با يك همكار، محروم شدن از پاداش، دير رسيدن به سر كار و فشار هیئتمدیره يا رؤساي سازمان را ميتوان نمونههايي از فشارهاي رواني محيط كار ناميد. مديران و کارکنان، براي اينكه بهداشت رواني محيط كار را تأمين كنند ضروری است با مفاهيم اساسي بهداشت رواني آشنا شوند. آنها بايد توجه داشته باشند كه مديريت اثربخش نيز بدون توجه و اعتماد بهسلامت رواني كاركنان حاصل نميشود و براي رسيدن به اين مهم بايد اصول بهداشت رواني را در سازمان رعايت نمايند.
در این دفترچهی راهبردی، بهطور مختصر با این موضوعات آشنا خواهید شد و به کاربرد آن در زندگی کاری و روزمره احاطه پیدا خواهید کرد.
شاد فکرکن..… شاد باش قدرتی فوق العاده جهت یادگیری فلسفه خوش بینی
خوشحالی را انتخاب کنید، زندگی در این نهفته است و واقعاً فقط انتخابهایتان را میتوانید کنترل کنید. انتخاب خوشحالی بهترین روشی است برای به دست آوردن آنچه میخواهید. در اینجا پیشنهادهایی برای اینکه چطور میتوان بهطورقطع شاد بود ارائه شده است:
- با معیارهای خودتان می توانید بهترین باشید؛
- انسانهایی را در کنار خود داشته باشید که به شما الهام و احساس خوبی میدهند؛
- بر داشتههایتان تمرکز کنید، نه بر کمبودها؛
- به یاد داشته باشید که خوشبینی بر بدبینی پیروز است؛
- بیشتر اوقات لبخند بزنید، لبخندی واقعی؛
- با خود و دیگران صادق باشید؛
- به دیگران کمک کنید؛
- گذشتهتان را بپذیرید، در حال زندگی کنید و منتظر آنچه در راه است باشید.
روز صعود را انتخاب کنید!
درباره مسائل انگیزهبخش و الهامدهنده فکر کنید و اینکه چگونه به دیگران الهام دهید. چطور صعود میکنید؟ چه کسی شما را مملو از شادی و امید میکند؟ این ویژگیها را درون خود گسترش دهید و توجه کنید چه کسانی در «روزهای صعودتان» کنار شما هستند. ممکن است شگفتزده شوید! کسی باش که دیگران احساس کنند، یک نفر هست! ... برد مونتاگودر جهان هستی «خوب» باش
سهم روزانه خود را بگیرید. آیا از سهمتان یا حتی باقیمانده آن به دیگران هم میدهید؟ از چیزهایی که به جهان هستی عرضه کردهاید نودونه درصد آن را پس گرفتهاید، شغل و خانوادهتان. میتوانید در یک روز آنها را تغییر دهید. زمان یا پول بیشتری را به خیریه اهدا کنید. داشتن انگیزه کمک میکند از مسائل اجتماعی مطلع شوید و تا زمانی که برای دیگران مفید هستید حس خوشبختی در شما تقویت میشود.اتفاقات تصادفی عاشقانه
به این فکر کنید که چطور میتوان لحظاتی شاد برای دیگران خلق کرد: کمک کردن به گلکاری باغ یک دوست، خرید یک فنجان قهوه اضافه برای یک همکار، پرداخت عوارض ماشین عقبی حتی بردن فرزندانتان به سینما، همه این موارد کوچک میتوانند به لذتی بزرگ تبدیل شوند. امروز برای نجات جهان چه کردی؟تماس برقرار کنید
گوشی هوشمندتان را زمین بگذارید و تماس چشمی برقرار کنید، چشم در چشم. این روزها کارهای مهمی از قبیل مهربانی و تواضع را میبینم. باور درونی داشته باشید. شما توقفناپذیر خواهید بود.حیاطخلوت خودتان
فهرستی از کارهای کوچک اطراف خانه، همسایگی و محل کارتان که میتواند مانع از هدر رفتن انرژی و آب شود و آنها را حفظ و بازیافت نماید، تهیه کنید. سپس دستبهکار شوید. از هرجایی که میتوانید شروع کنید.شادی را در محیط کارتان پخش کنید
امروز به افرادی که در مسیرتان قرار میگیرند لبخند بزنید، عملی بسیار ساده که میتواند مفهوم خارقالعادهای داشته باشد. همانند یک رئیس رفتار کنید.خوشحالی را همهجا پراکنده کنید
منبع شادی بودن برای اشخاص در طی روز بسیار جالب است. این تمرین به این صورت است که سعی کنید تفکرتان برای لذتبخشیدن به لحظههای انسانها باشد. ممکن است یک دوست بدون هیچ دلیلی با شما تماس بگیرد یا خانوادهتان مشوق و مشاورتان باشد یا حتی رفتار یک غریبه با شما مودب و دوستانه باشد. راههای بسیاری هستند که با آنها امروز میتوان بذر خوشحالی کاشت؛ مثلاً هرکسی آرزو دارد که روزی عالی داشته باشد، تعریف کردن از استعدادهای دیگران یا کمک به افراد بدون چشمداشت. شاید ندانید که یک نفر ممکن است چقدر به این کارها نیاز داشته باشد. دانههای خوشحالی را هر جا که میروید پراکنده و رشدشان را تماشا کنید! بهترین قسمت زندگی اینجاست که هرروز صبح یک فرصت جدید برای خوشحالتر شدن دارید!راهنمای گام به گام نگارش پایان نامه و رساله (کتاب الکترونیک)
هر پایان نامه و رساله دکتری یک ایده است. در ابتدا باید گفت که ایده چیست؟ ایده یا مثال یا صورت یا انگاره یا طرح، در حقیقت یک تصور ذهنی است. شاید بتوان ایده دادن را اولین گام برای حل یک مشکل یا برآورده کردن یک نیاز دانست. به عبارت دیگر ایده سادهترین راه حلی است که انسان در برابر یک مسئله یا نیاز به آن فکر میکند. هر چند میتوان یک ایده را بسط داد و پیچیده کرد. ایده یک نوع تلنگر ذهنی درون افکار شخص میباشد که با مطرح نمودن آن موضوعیت خود را پیدا میکند. انگاره ایست که تداعی ذهنی را به صورت یک طرح بیان می دارد. ایده یک نوع اندیشه فکر و عقیده است که رسیدن به آرمان و موفقیت را به همراه دارد. طرح ایدههای نو، رابطه مستقیمی با خیال پردازی و خلاقیت دارد. طبق قانون جهانی هر ایده می تواند جهانی را متحول کند. حال باید یک سوال کلیدی پرسید و آن این است که چرا با وجود پایان نامه های بسیار در ایران، هیج اتفاقی نه در جهان بلکه در ایران نیز نمی افتد؟ هر ساله تعداد زیادی از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری از پایان نامه ها و رساله های خود دفاع می کنند و متاسفانه این پایان نامه ها و رساله ها فقط در قفسه های کتابخانه ها خاک می خورند.
آنچه که باعث می شود پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری مفید و کاربردی و نتوانند مشکلات را حل کنند نبود خلاقیت و تفکر موثر است. در این کتاب با رویکرد تفکر موثر شیوه نگارش پایان نامه های کارشناسی ارشد و رساله دکتری آموزش داده می شود. این کتاب در 9 فصل به شرح زیر تدوین شده است.
فصل اول هدف و چگونگی استفاده از این کتاب را شرح داده است. فصل دوم راههای انتخاب موضوع را توضیح می دهد. در فصل سوم در مورد استاد راهنما و استاد مشاور و نقش آنها در روند پایان نامه و رساله نویسی توضیح داده شده است. فصل چهارم در مورد پروپوزال نویسی، اهداف و ارکان پروپوزال توضیحات کاملی داده شده است. در فصل پنجم به پایان نامه نویسی پرداخته شده است. در فصل ششم به رساله نویسی پرداخته شده است. در فصل هفتم نحوه استخراج مقاله از پایان نامه و رساله و ارکان مقاله آورده شده است. فصل هشتم در مورد نحوه آماده شدن در شب دفاع و پاورپویینت دفاع توضیح داده شده است. درفصل نهم به شیوههای استناد به سبک APA پرداخته شده است. و در آخر در فصل دهم به چگونگی راه پیدا کردن به بازار کار بعد از نوشتن پایان نامه و رساله پرداخته شده است.
طراحی برنامه درسی در هزاره سوم (کتاب الکترونیک)
اکنونکه در آستانه هزاره سوم قرن پرتلاطم، عصر مجازی شدن، جهانیشدن، فرا مدرن و فراشناخت، عصر مهاجرتهای اطلاعاتی و عصر فرا پیچیدگیها به سر میبریم وضعیت آموزشوپرورش هرلحظه غیرخطی، غیر قابل پیشبینی و فرا پیچیده میگردد پارادایمها تغییر کرده و پارادایمهای جدید ایجادشده است جهان دارای آلترناتیوهای بیشتر و پایداری چندگانهای است برای زندگی در عصر جهانیشدن، انسانها باید آگاهی جهانی و مهارتهای جهانی داشته باشند برای داشتن آگاهی جهانی به تکنولوژی برتر و برنامههای درسی هوشمند نیاز داریم زیرا که اگر برنامه هوشمند، معلم هوشمند، مدرسه هوشمند و جامعه هوشمند باشند ملتِ هوشمند را بوجود می آورند.
اصول مقاله نویسی علمی ویژه رشتههای حوزه علوم سیاسی و روابط بینالملل (کتاب الکترونیک))
در سرتاسر تاریخ رشد و تکامل انسان، علم نیز تکامل یافته و دانش جدید را تولید کرده است، بطوریکه از ما قبل تاریخ، علم و دانش، نسل به نسل به طور شفاهی انتقال یافته و بعنوان مثال، بومی سازی بسیاری از محصولات کشاورزی، پیشتر از رشد و پیشرفت سیستمهای نوشتاری اتفاق افتاد. با ظهور و توسعه امر نگارش، ذخیره و انتقال دانش بین نسلها و فرهنگها دقیقتر و آسانتر انجام گرفت و پیشرفتهای قابل ملاحظه و سریع در دانش به تغییرات عظیم در زندگی بشر، مخصوصا در 50 سال اخیر منجر شده است. با وجود پیشرفتهای شگرف در علم، ترتیب مراحل تهیه و نگارش مقالات علمی دستخوش تغییرات اساسی نگردیده است. گزارشات مختلف نشان میدهد که نگارشات علمی به زبان انگلیسی آن طور که امروزه آن را میشناسیم از قرن پانزدهم و ارتباطات علمی کمی بیش از 300 سال قبل آغاز شده است. دوره همزمان با شروع جنگ جهانی دوم شاهد افزایش زیاد نشریات علمی چاپ شده و اخیرا نسخههای الکترونیکی بوده است. با پیشرفت و توسعهی فنآوریهای جدید، همچون خودکار، ماشین چاپ و کامپیوتر در طی قرنها، ماهیت و عمل نوشتن دائما تکامل یافته است، و معرفی نسبتاً اخیر فنآوریهای دیجیتال باعث تغییرات سریع در این زمینه شده است. تمام این پیشرفتها، محتوا و همچنین وسیلهی نگارش را تغئیر داده است، با این حال جالب است که ترتیب مراحل در نگارش مقالات علمی در طی این دوره دستخوش تغییرات مهم نشده است. مقالات علمی چه آنهائی که در مجلات چاپ شدهاند و چه آنهائی که به صورت آنلاین وجود دارند، هنوز طبق الگوی IMRAD (اختصاری برای کلمات: مقدمه، مطالب و روشها، نتایج و بحث) نوشته میشوند که سالهای طولانی استفاده میشده است. اگرچه تاکنون شاهد نگارش کتب مختلفی در زمینه نگارش متون علمی در علوم مختلف بودهایم اما عدم وجود یک کتاب راهنما برای مؤلفان و پژوهشگران مبتدی برای شروع نوشتن مقالات علمی مشکلی اساسی در این زمینه است. با توجه به تجربیات چند سال اخیر و ارتباط با اساتید و دانشجویان دانشگاههای مختلف کشور به این نتیجه رسیدیم که نوشتن یک مقاله علمی نه تنها برای ما بلکه برای اکثر نویسندگان یک کار خسته کننده است. اگرچه این امر حتی برای مؤلفان با تجربه هم خسته کننده است، اما برای دانشجویان مقاطع مختلف نوعی کابوس است.
کتاب حاضر در سه فصل تدوین شده است. فصل اول کتاب حاضر که میتوان از آن به عنوان مهمترین و کاربردیترین فصل کتاب اشاره کرد به معرفی و نحوه نگارش اجزای مختلف مقاله پرداخته میشود. در فصل دوم کتاب شیوههای مختلف استناد معرفی شده و شیوه APA به صورت کامل توضیح داده شده است. در فصل سوم دو پایگاه استنادی Scopus و Web of Scienceتوضیح داده شده است.
لازم به ذکر است که دانشجویانی که تمایل به تهیه فیلم های آموزشی از این کتاب را دارند میتوانند با شماره 09382252774تماس حاصل نمایند.
توانمندسازی روانشناختی زنان سرپرست خانوار
خانواده یک نظام اجتماعی کوچک و یکی از مهمترین نهادهای جامعه انسانی است که با وجود تحولات گوناگونی که در طی گذشت قرنها رخ داده است همچنان کارکردهای مهمی بر عهده دارد. اﻣﺎ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺘﻌﺪدي از ﺟﻤﻠﻪ ﺟﻨﮓ، ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ، ﻃﻼق، اﻋﺘﻴﺎد و ﻣﺮگ ﻫﻤﺴﺮ و ﻧﻈﺎﻳﺮ آن ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر و کارکرد ﺧﺎﻧﻮاده ﺷﺪه اﺳﺖ که یکی از آنها اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻌﺪاد خانوادههای ﺗﻚ واﻟﺪی ﺑﺎ ﺳﺮﭘﺮﺳتی ﻣﺎدران در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ. زنان سرپرست خانوار به کسانی اطلاق میشود که به دلایل متفاوتی مسئولیت تمامعیار اداره خانواده اعم از نگهداری و تربیت فرزندان، تأمین وضعیت اقتصادی و عاطفی خانواده را به عهده دارند. این مسئولیت از زمانی به صورت کامل متوجه آنها خواهد شد که یا به صورت دائم به علت مرگ همسر تنها شدهاند یا اینکه همسرانشان به علت بیماری صعبالعلاج یا اعتیاد توانایی کار کردن ندارند و یا اینکه به علت جرائم سنگین برای مدت طولانی (حبس ابد) در زندان بسر میبرند و همچنین زنانی که مردان آنها جهت یافتن کار مهاجرت نمودهاند را نیز شامل میشود. تربیت فرزندان، تأمین وضعیت اقتصادی خانواده و اداره و مدیریت خانه به علت عدم حضور پدر، به مادر منتقل میشود. البته این انتقال بدون هیچگونه آمادگی عاطفی، اقتصادی و اجتماعی رخ میدهد و او خلأ عاطفی سنگین و تنهایی زیادی را احساس و تجربه میکند زیرا که همسر و شریک زندگی خود را از دست داده است و با حجم بزرگی از مسائل اقتصادی و اجتماعی روبرو است، علاوه بر اینکه هیچگونه حمایتی اعم از اجتماعی، اقتصادی و عاطفی دریافت نمیکند.
این یک واقعیت است که زنان سرپرست خانواده در جامعه فشارهای زیادی تحمل میکنند، این فشارها بر سلامت روانی زنان و بالطبع فرزندان آنها و کارکرد اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی خانواده و در چشمانداز وسیعتر بر سلامت جامعه تأثیر میگذارد که افت کیفیت زندگی و عدم رضایت از آن در آنها قابل مشاهده است. این مسئولیت اگر چه نقاط اشتراکی در بین این قشر از زنان دارد اما برای هر کس میتواند تجربهای متفاوت از دیگری باشد به این معنا که پارامترهایی نظیر تفاوتهای فردی، پایگاه اقتصادی و اجتماعی فرد، سن، باورهای اعتقادی و ... در کیفیت و کمیت این تجربه تأثیر میگذارد. مشکلات بیسرپرستی زنان نیز میتواند باعث ایجاد انواع اختلالات روانی و رفتاری در آنها از جمله اختلالاتی نظیر پرخاشگری و ناسازگاری با محیط و خانواده و فرزندان، بزهکاری و روسپیگری و اعتیاد و افسردگی و سرانجام ناتوانی آنها در اداره زندگی شود. این امکان وجود دارد که زنان سرپرست خانوار هم از حیث مادی و هم از جهت عاطفی و روانی دارای مشکل شوند و اضطراب و استرس بیشتر و در نتیجه نوسانات خلقی زیادی را تجربه کنند که این امر میتواند باورشان را در مورد توانمندیهای خویش تحت تأثیر قرار داده و احساس لذت از زندگی را کاهش دهد.
تعداد بالا و روزافزون خانوادههای دارای زنان سرپرست خانوار که حجم بسیار زیادی از این قشر در سنین میانسالی قرار دارند، آمار بی سوادی در آنان بالاست و به لحاظ درآمدی نیز اکثرا جزء دهکهای یک، دو و سه قرار دارند که این آمار بسیار نگران کننده است چراکه 81 درصد زنان سرپرست خانوار دهک اول بیسواد بوده و جمعیت خانوادهشان بالا و میزان درآمد پایین است. این آمارها حاکی از این است که بیشتر این خانوادهها با مشکلات متعددی مواجه هستند. عامل فقر اقتصادی تأثیر مستقیم و غیرمستقیم خود را بر وضعیت فرهنگی و اجتماعی این خانوادهها برجای میگذارد با توجه به آمار ارائهشده و مشکلات معیشتی و فرهنگی و مسئولیتهای این گروه از زنان جامعه آنها سطوح بالاتری از آسیبپذیری و استرس را نشان میدهند و در مقایسه با زنان دارای همسر با استرس بیشتری برای اداره زندگی روبهرو میشوند استرس آنها را با مشکلاتی از قبیل بیماریهای جسمانی، مشکلات خواب و افسردگی مواجهه میکند و در نهایت بهزیستی زنان و خانوادهشان را تحت تأثیر قرار میدهد. زنان سرپرست خانوار مشابه ساير مادران در مقابل نيازهاي خانواده احساس مسئوليت بيشتري میکنند و اين وضعيت فرصتي فراهم میکند تا زن بتواند در جهت بهبود وضعيت آموزشي، بهداشتي و رفاهي فرزندان خود اقدام كند. همچنين دادههای كيفي نشان میدهد زنان سرپرست خانوارهاي فقير و متوسط هیچیک قربانيان منفعلي نيستند. آنها میتوانند با تلاشهای شخصي و کمکهای خانوادگي و نهفقط از طريق کمکهای دولتي بر مشكلات خود فائق آیند.
در ايران 83 درصد خانوادههای زن سرپرست به علت فوت همسر، عهدهدار مسئوليت خانواده شدهاند، طلاق و جدائي با سهمي حدود 7 درصد در مرتبه دوم قرار دارد. زناني كه به دليل ازکارافتادگی مرد سرپرستي خانوار را بر عهدهدارند فقط 5/0 درصد از كل خانوارهاي زن سرپرست را تشكيل میدهند. مقایسه ارقام كل كشور و آمار مربـوط به خانوارهاي زن سرپرست زير پوشش سازمان بهزيستي نشان میدهد كه سهم از كار افتادگي در این گروه بسيار بيشتر (19 درصد) است. از ساير عوامل مؤثر بر وقوع پدیده زنان سرپرست خانوار میتوان به حوادث اجتماعي از قبيل انقلاب، جنگ هشتساله و ناامنیهای شغلي و ترافيكي در شهرها و جادهها اشـاره كرد كه قربانيان خود را عمدتاً از مردان میگیرد. مرگ زود هنگام مردان نيز از ديگر دلايل تحميل سرپرستي خانوار بر دوش زنان است. يكي ديگر از دلايل گسترش پدیده سرپرستي خانوار توسط زنان وجود اين گرايش فرهنگي و سنتي است كه از یکسو مردان بیهمسر (خواه مجرد و خواه بیهمسر بر اثر فوت همسر يا طلاق) به ندرت به همسرگزینی از بين زنان بیهمسر روي آورده و به دلايلي چون عدم قبول مسئوليت معاش فرزندان آنها و ميل به ازدواج با دختران مجرد به سراغ اين گروه نمیروند. از سوي ديگر زنان بیهمسر نيز گاه به دليل وفاداري به شوهر متوفاي خود يا ترس از آزار كودكانشان در ازدواج مجدد و گاه به دليل آزادي بيشتر نسبت به زمان تأهل تن به ازدواج مجدد نمیدهند.
زنان سرپرست خانوار با مشکلات و چالشهای و شرایط استرسزای متعدد و متفاوتی روبهرو هستند و فقدان حمایتهای لازم در زمینههای مختلف و همچنین خلأ عاطفی سبب شده تا آنان در مقابل استرس آسیبپذیرتر باشند و در نتیجه سبب افت و تخریب عملکرد آنان و پیامدهای روانشناختی مخربی میگردد. تجربه فشارهای مداوم و روزانه پیامدهای روانشناختی جدیتری در مقایسه با فشارهای حاد اما زودگذر دارد. زنان سرپرست خانوار در غیاب همسر (فوت یا عوامل دیگر) به علت نقشهای چندگانهای که تجربه میکنند و به علت شرایط اجتماعی، اقتصادی و عدمحمایتهای عاطفی و مواجهشدن با حجم بالای استرس و عدم توان مقابله صحیح با آن، دارای تابآوری پایین و آسیبدیدگی بیشتری خواهند بود.
امروزه سلامت و رفاه اجتماعي زنان كه نيمي از جمعيت را تشكيل میدهند، نهتنها به عنوان يک حق انساني شناختهشده، بلكه تأثير آن در سلامت خانواده و جامعه نيز اهميت روزافزون يافته است. خانواده و نقش سرپرست خانوار در تأمین نيازهاي اصلي اعضاي خانواده مهم میباشد. زماني كه زنان مسئوليت خانواده را بر عهده میگیرند نقشها و مسئولیتهای متعددي بر دوش آنان محول میشود. چرا كه همزمان بايستي نقش مادري با شرايط و نيازهاي مخصوص به خود و از سوی ديگر نقش تأمین مادي خانواده را داشته باشند. توانمندسازي را به معناي دستيابي بيشتر زنان به منابع و كنترل بر زندگي خود میدانند كه موجب احساس استقلال و اعتماد به نفس بيشتري در آنها میشود. اين فرآيند موجب افزايش عزتنفس زنان میگردد به اين معنا كه موجب بهبود تصويري میشود كه زنان از خودشان میبینند. توانمندسازي در عمل از كار مددكاري اجتماعي و مشاوره توانبخشی و ساير زمینهها همچون بهداشت، رشد اجتماعي و روانشناسي اجتماعي منتج شده است. به عنوان يك الگوي عملي، آن شامل ارزش پایهای، انجام مداخلهها، نظريهاي كه راهنماي عمل است، راهنماییهایی براي ارتباط مددجو ـ مددكار و چارچوبي براي سازماندهی فعاليتهاي ياري بخش میباشد. به نظر میرسد زنان سرپرست خانوار بهعنوان بخشي از جامعه با مشكلات فراواني در اين مسير روبهرو هستند. و اين امر بر ميزان دسترسي آنان به توسعه پايدار اثر جدي میگذارد. زنان سرپرست خانوار بالقوه داراي ویژگیهایی هستند كه میتوانند در جهت دستیابی توسعه انساني پايدار مؤثر باشند. برخي از اين عوامل به تأييد مطالعات ملي يا بینالمللی عبارتاند از: زنان سرپرست خانوار درآمدشان را صرف بهبود وضعيت خانواده خود میکنند و به افزايش سطح تغذيه، رفاه و تحصيل فرزندان و افراد تحت تكفل كمك میکنند. به همین جهت، در زمینه روانشناختی نیز این توانمندسازی، از سویی به بهبود وضعیت این زنان و در از سویی دیگر فرزندان آنان و در نهایت جامعه ختم میگردد. توانمندسازی روانشناختی میتواند سبب مقاومت در برابر استرس و فاجعه گردد. همچنین سبب ارتقا و بهبود توانايی مقابله با شرايط دشوار و پاسخ انعطافپذیر به فشارهای زندگی روزانه بهویژه در زنان سرپرست خانوار شود. روانشناسان از طریق توانمندسازی سعی کردهاند که این قابلیت انسان را برای سازگاری و غلبه بر خطر و سختیها افزایش دهند. افراد و جوامع میتوانند حتی پس از مصیبتهای ویرانگر به بازسازی زندگی خود بپردازند. توانمندسازی روانشناختی به این معناست نیست که افراد از این طریق بتوانند زندگی بدون تجربه استرس و درد را داشته باشند، بلکه به معنای افزایش ظرفیت روانشناختی فرد و تواناییاش در حل مسئله و مقابله مؤثر با مشکلات است به این صورت که مطابق تغییرات محیطی خود را وفق دهد و پس از برطرف شدن عوامل فشارزا بهسرعت به حالت بهبود بازگردد. در نتیجه فرد در هنگام مقابله با فشارها، نه تنها تسلیم نمیشود، بلکه معنای جدید و مثبتی در آن پیدا میکند. زنان سرپرست خانوار به علت داشتن نقشهای چندگانه، تربیت فرزند، کار بیرون از منزل با دستمزد کمتر و اداره خانه، استرس و فشارهای روانی بیشتری را تجربه میکنند و بهزیستی روانشناختی پایینتری دارند.
رویکردهای مهمی در این زمینه میتوانند مورداستفاده قرار گیرند که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از مهارتهای زندگی، مدیریت استرس، هوش معنوی، ذهن آگاهی و ... که در این کتاب به بحث درباره آنها و نقش آنها در توانمندسازی زنان سرپرست خانوار پرداختهشده است.
مبانی آسیبپذیری خشکسالی
طي هزاران سال، اقليم زمين با تغييرات تدریجی روبرو بوده است. انسان هاي اوليه پيشرفت كردند و با استفاده از گياهان و حيوانات به زندگي ادامه دادند. دامنه اثر فعاليت هاي بشر اندكي بيش از تاثيرات محلي بود. به مرور تغييرات طبيعي در اقليم زمين ايجاد شد، اما اين تغييرات تدريجي بود و طي ده ها هزار تا ميليون ها سال به وقوع پيوست. 200 سال قبل تغييرات ناگهاني آغاز شد. پزشكي نوين و پيشرفت فناوري سبب انفجار جمعيت گرديد. در همان زمان، سوخت هاي فسيلي ابتدا زغال سنگ و سپس نفت و گاز به عنوان منبع انرژي برگزيده، به علت صنعتي شدن و مصرف بيشتر سوخت هاي فسيلي، شناخته شدند. احتراق سوخت های فسیلی طي 150 سال گذشته سطح دي اكسيدكربن را در جو افزايش داد. اگر وابستگي ما به سوخت هاي فسيلي ادامه يابد، سطح دي اكسيدكربن جو طي چند دهه نسبت به مقدار آن پيش از دوره صنعتي، دو برابر خواهد شد و شايد تا پايان اين قرن نيز سه برابر شود. در نتيجه، با بهترين برآورد، سياره ما تا سطحي كه هرگز بشر آن را تجربه نكرده است، به سرعت گرم خواهد شد. اين مسئله پيامدهايي را به دنبال خواهد داشت(هاردی، 1387). لذا می توان گفت تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از مخاطرات محیطی جدی، همواره بر ابعاد متنوعی از زندگی جوامع دنیا اثرگذار بوده است. بسیاری از اثرات تغییرات محیطی با حجم بی سابقه ای در تاریخ بشر رخ می دهد و تاب آوری و توانایی سازگاری جوامع جهان را به چالش می کشد. این تغییرات تا حد زیادی می تواند به تخریب ناشی از بهره برداری از منابع محیطی(2002Coleman و Williams، ) و تغییر سیستم آب و هوایی ناشی از انتشار مقادیر غیرطبیعی گازهای گلخانه ای به جو زمین نسبت داده شود(IPCC,2014,2007). تمرکز بر تغییرات آب و هوایی جهان و نسبت دادن آن به پیامدهای زیست محیطی و اقتصادی- اجتماعی بیش از دهه ی گذشته و به ویژه درطول چند سال اخیر، منجر به رشد روز افزون پژوهش ها و افزایش نگرانی در خصوص اثرات تغییرات اقلیمی بر جوامع انسانی شده است(Van Aalst, et al.,2008). اهمیت و ضرورت بررسی، مدیریت و رصد پدیده ی مخرب تغییرات اقلیمی در سطح جهان و در گذار زمان کشورهای مختلف را برآن داشت تا هیأت بین دولتی تغییر اقلیم[1] را در سال 1988 بوسیله دو سازمان وابسته به سازمان ملل یعنی سازمان جهانی هواشناسی[2] و برنامه محیط زیست سازمان ملل[3] تاسیس نمایند. اعضاء این هیأت از تمامی کشورهای عضو این دو سازمان هستند. وظیفه اصلی هیأت بین دولتی تغییر اقلیم ، تهیه گزارش های تغییر اقلیم به منظور حمایت علمی از کنوانسیون تغییر آب و هوای سازمان ملل[4] که اصلی ترین معاهده تغییر آب و هوای بین المللی در جهان می باشد، است. این گزارش ها شامل سه بخش است. گزارش اول در زمینه اطلاعات علمی، تکنیکی و اقتصادی-اجتماعی مربوط به فهم مبانی علمی تغییرات اقلیمی وابسته به فعالیت های انسانی، گزارش دوم در زمینه اثرات تغییر اقلیم بر سیستم های مختلف طبیعی و انسانی و ارائه راهکارهای سازگاری با آن و گزارش سوم در زمینه راهکارهای کاهش گازهای گلخانه ای می باشد.
لازم به ذکر است که هیأت بین دولتی تغییر اقلیم اقدام به انجام پژوهش در زمینه تغییر اقلیم نمی کند. همچنین این هیأت فعالیت خاصی را در زمینه نظارت اقلیم و یا پدیده های مربوط به آن انجام نمی دهد. بلکه گزارش های این هیأت بر اساس یافته های منابع معتبر علمی تهیه می شود. گزارش های هیأت بین دولتی تغییر اقلیم شامل بخشی تحت عنوان " خلاصه برای تصمیم گیرندگان [5] است که تمام محتوی این گزارش ها توسط نمایندگان کشورهای عضو که بیش از 120 کشوراند مورد بررسی و تأیید قرار می گیرد. تا کنون هیأت بین دولتی تغییر اقلیم پنج گزارش ارزیابی جامع را در زمینه آخرین یافته های بشر در مورد تغییرات آب و هوایی منتشر کرده است. همچنین این هیأت گزارش های ویژه ای را نیز در زمینه ی موضوعات خاص ارائه داده است. هیأت بین دولتی تغییر اقلیم اولین گزارش خود[6] را در سال 1990 و گزارش تکمیلی آن را در سال 1992 ارائه داد. در سال 1995 گزارش دوم[7] و در سال 2001 گزارش سوم[8] منتشر شد. همچنین گزارش چهارم هیأت بین دولتی تغییر اقلیم[9] در سال 2007 منتشر شده و گزارش پنجم[10] نیز در اواخر سال 2014 منتشر شد. هر گزارش شامل سه جلد که نتایج گروه های کاری اول، دوم و سوم است، می باشد. مروری بر حجم فعالیت ها و نتایج گزارش های هیأت بین دولتی تغییر اقلیم حاکی از عزم بین المللی به منظور مدیریت مخاطرات و کاهش اثرات و سازگاری با آن است، چرا که خطرات نامشخص و مبهم تغییرات اقلیمی می توانند بر منابع معیشتی جوامع انسانی به ویژه در کشورهای در حال توسعه اثرات نامطلوبی به همراه داشته باشد. امروزه در جوامع آسیب پذیر و حساس به تنش های خارجی، خطرات تغییرات اقلیمی می تواند شرایط اقتصادی و اجتماعی را که این جوامع با آن مواجه اند را تشدید نماید (Adgerو همکاران، 2003). لذا درک مفهوم مخاطرات محیطی و تغییرات اقلیمی جهت برنامه ریزی مؤثر و کارآمد در این حوزه، اهمیت و ضرورت خاصی دارد(سليماني و افراخته، 1392). در این میان یک سوم از جمیعت دنیا در مناطق دارای کمبود آب زندگی می کنند و 1/1 بیلیون نفر به آب آشامیدنی بهداشتی دسترسی ندارند. در سطح جهان، خشکسالی با 5/7 درصد دومین مخاطره طبیعی جغرافیایی گسترده بعد از سیلاب ها با 11 درصد به شمار می رود. درصد نواحی تحت الشعاع خطر خشکسالی از دهه ی 1970 تا اوایل سال 2000 دو برابر شده است(Nagarajan, 2009). که فراوانی و شدت های متنوع آن در ایران نیز تجربه شده است(Agrawala et al.,2001). از طرفی با توجه به رشد جمعیت و توسعه بخش های کشاورزی، صنعت و انرژی، به صورت روز افزونی تقاضا برای آب، افزایش یافته و حتی بحث امنیت آبی در بیشتر کشورهای جهان مطرح شده است که عواملی نظیر تغییر اقلیم و آلودگی آب های موجود، امنیت آبی را تشدید نموده اند (Mishra, 2010 و Singh)، لذا در ادامه به تبیین مفهوم تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن، تعاریف، انواع، شاخص ها و اثرات خشکسالی پرداخته می شود و در نهایت وضعیت و چالش های خشکسالی در کشور تشریح می گردد.
[1] Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC
[2] World Meteorological Organization, WMO
[3] United Nation Environment Program, UNEP
[4] United Nation Framework Convention on Climate Change, UNFCCC
[5] Summary for policymakers
[6] First Assessment Report, FAR
[7] Second Assessment Report, SAR
[8] Third Assessment Report, TAR
[9] Fourth Assessment Report, AR4
[10] Fifth Assessment Report, AR5
خشکسالی و حاصلخیزی خاک
در بسیاری از نقاط جهان، رویکردی که به خشکسالی وجود دارد، عموماً انفعالی است و تمایل دارد که بر مدیریت بحران تمرکز نماید. در مقیاس محلی، ملی و منطقهای، پاسخها غالباً بیموقع، با هماهنگی ضعیف و فاقد یکپارچگیهای لازم میباشند. در نتیجه، تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و محیطی خشکسالی در بسیاری از مناطق جهان بهطور معنیداری افزایشیافته است. بهسادگی میتوان گفت که ما نمیتوانیم در یک حالت تدریجی این مسیر را ادامه دهیم، که بیشتر توسط بحران هدایت میشود و نه پیشگیری. اکنون با داشتن دانش و تجربه کافی میتوانیم پیامدهای خشکسالی را تا حدودی پیشگیری و کاهش دهیم. آنچه اکنون نیاز داریم، یک چارچوب سیاستی و اقدامات اجرایی میدانی برای کلیهی کشورهایی است که از خشکسالی رنج میبرند. بدون سیاستهای خشکسالی ملی هماهنگ، ملتها همچنان به شیوهی منفعلانهای به خشکسالی پاسخ خواهند داد. آنچه ما نیاز داریم، پایش و سیستمهای هشدار زودهنگام برای انتقال اطلاعات بهموقع به تصمیمگیرندگان است. باید دستورالعملهای کارآمد ارزیابی تأثیر، سنجشهای مدیریت ریسک پیشگستر، و برنامههای آمادگی برای افزایش توانایی مقابله با کاهش تأثیر خشکسالی در اختیار داشته باشیم». در سال 2013، دبیر کل سازمان ملل متحد، بانکیمون اظهار داشت:
«از مهمترین و ناگوارترین پیامدهای خشکسالی میتوان به مسائل عدم امنیت آب و غذا رخداد قحطیهای پیدرپی مشاجره بر سر مسائل آب و زمین مسائل آبوخاک و درمجموع مشکلات فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی طبیعی و اکوسیستمها اشاره کرد. مبارزه با خشکسالی کار آسانی نیست، ولی تا حدودی میتوان پیامدهای آن را پیشبینی و چارهسازی نمود. ازآنجاییکه خشکسالی گستره جهانی دارد، نیازمند پاسخ و عکسالعملی جمعی است. جمعیت کنونی مردم جهان 7 میلیارد نفر است و پیشبینی میشود تا پایان سال 2050 به 9 تا 10میلیارد نفر برسد؛ براثر این رشد سریع جمعیت و به دلیل وجود تنشهای غیر زیستی مختلف ازجمله خشکسالی، شوری، دما و غیره تولید غذا کاهش مییابد. رخداد خشکسالی با یکی از مهمترین تنشهای غیر زیستی در یک سوم اراضی دنیا اتفاق میافتد. با افزایش و تداوم پدیده گرم شدن کره زمین، خشکسالی حادتر خواهد شد. طبق گزارش سازمان ملل در سالهای آینده در هر دهه، میانگین دمای جهان بهاندازه 2/0 درجه سلسیوس افزایش خواهد یافت که این تغییرات در دمای جهانی میتواند توزیع جغرافیایی و فصل رشد گیاهان زراعی را تغییر دهد. پیشبینی میشود تا سال 2050 خشکسالی به همراه شوری در بیش از 50 درصد خاکهای زراعی دنیا عامل اصلی محدودکننده تولیدات کشاورزی باشد. طبق آمار مرکز فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی در سال زراعی 91-90، از کل اراضی کشاورزی ایران، 6/7 میلیون هکتار بهصورت آبی و ۶ میلیون هکتار بهصورت دیم کشتشده است که از غالب بودن خشکسالی در بخش بزرگی از اراضی زراعی ایران حکایت دارد.
حیات موجودات، وابسته به لایهنازک خاکهای سطحی کره زمین است. این پیکره طبیعی که محل رشد و نمو گیاهان است تحت تأثیر آبوهوا، موجودات زنده، و پستیوبلندی بر روی سنگبستر در طول زمان به وجود میآید. بدون خاک، گیاهی وجود ندارد و بدون گیاه نیز غذائی ساخته نمیشود و بدیهی است که بدون غذا حیوانات قادر به ادامه حیات و بقا نخواهند بود. بشر همیشه به دنبال خاکهای حاصلخیز و سودآور بوده است و تمدن از مناطقی آغاز شد که خاک خوبی داشتهاند. حاصلخیزی خاک، توانایی خاک در نگهداشت و تأمین عناصر غذایی به مقدار کافی و در توازن مطلوب برای رشد گیاهان در طولانیمدت است، که بشدت تحت تأثیر خشکسالی قرار میگیرد و این مسئله بخصوص در خاکهای مناطق خشک و نیمهخشک مشکلزاتر است.خشکسالی ممکن است در گیاهان، کمبود مواد غذایی ایجاد کند (حتی در خاکهای حاصلخیز) چون تغییر ویژگیهای فیزیکی، زیستی و شیمیایی خاک بر اثر خشکسالی میتواند تحرک عناصر غذایی و جذب آنها بهوسیله گیاهان را کاهش دهد. بهعبارتدیگر، هنگامیکه گیاهان با تنش خشکسالی مواجه میشوند، به دلیل ارتباط نزدیکبین رطوبت و وجود مواد غذایی از تنش کمبود این مواد در تنگنا قرار میگیرد لذا در این کتاب به مسئله خشکسالی و حاصلخیزی خاکها در رابطه با گیاهان پرداخته میشود و شامل هفت فصل است : فصل اول به بیان تشریح مفاهیم کلی نظیر تعاریف خشکسالی، انواع خشکسالی، و عوامل به وجود آورنده خشكسالي اشاره و سپس به ویژگیهای فضايي و زماني خشكسالي پرداخته شده و فصل دوم كتاب خواننده را با حاصل خیزی خاک و عوامل مؤثر بر آن آشنا میکند.فصل سوم به مروری کلی بر تنش خشکسالی در گیاهان میپردازد . در فصل چهارم مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک و تنش خشکسالی در گیاهان ارائه خواهد شد. و مثالهای کاربردی از شاخصهای خشکسالی بهکاربرده شده است.. فصل پنجم به نقش قارچهای ميکوريز آربسکولار در حاصلخیزی بیولوژیک خاک و حفاظت گیاه از تنش خشکسالی میپردازد .فصل ششم فيزيك خاك و عوامل مؤثر بر آن را بیان کرده و فصل هفتم تأثير خشكسالي بر فرآيندهاي فيزيكي خاك را شرح میدهد.
هیچ کتابی خالی از اشکال نیست لذا از سروران و اندیشمندان محترم انتظار میرود مؤلفان را در هرچه بهتر نمودن مطالب آن یاری نمایند.
خاک بهعنوان بستر اصلی رشد گیاه میبایست از کیفیت و حاصلخیزی مطلوب برخوردار باشد تا امکان کشت و کار و تولید محصول فراهم گردد. باوجودآنکه خاک سرمایهای گرانقدر است و تولید هر سانتیمتر آن به چند سال قرن زمان نیاز دارد، اما متأسفانه در بسیاری از کشورها توجه چندانی به حفظ و صیانت از این سرمایه بیبدیل نمیشود و سالانه میلیونها تن خاک فرسوده شده و سطوح زیادی از اراضی کشاورزی حاصلخیزی خود را از دست میدهند. دو عامل عمده تخریب خاک عبارتاند از: 1) فرسایش خاک و 2) خشکسالی و تغییر اقلیم.
خاک نیز بهعنوان یکی از اساسیترین اجزای اکوسیستم بوده که در طی دوره خشکسالی متحمل خسارات جبرانناپذیری خواهد شد.خشکسالی از جهات مختلف میتواند بر خاکهای مناطق مختلف دنیا و بهویژه مناطق خشک و نیمهخشک تأثیرگذار باشد.. مهمترین تأثیر خشکسالی بر خاک، کاهش شدید رطوبت در آن است که با تأثیر بر واکنشهای جذب عناصر غذایی میتواند قابلیت جذب مواد غذایی برای گیاه و به بیانی حاصلخیزی خاک را تحت تأثیر قرار دهد. بعلاوه با افزایش دما در زمان وقوع خشکسالی فرآیند تبخیر از سطح خاک بیشتر شده و منجر به کاهش ذخیره رطوبتی خاک، تجمع شوری و املاح در آن، کاهش حرکت مواد غذایی به گیاه و درنتیجه کاهش حاصلخیزیاش شود. تشکیل سله در خاک در طی وقوع خشکسالی نیز نفوذپذیری آن را به هوا و آب تحت تأثیر قرار میدهد که میتواند نقش مهمی در کاهش حاصلخیزیاش در زمان وقوع خشکسالی داشته باشد. از بین رفتن مواد آلی خاک در نتیجه کاهش رطوبت و افزایش دما نیز از دیگر تأثیرات خشکسالی بر حاصلخیزی خاک است. فرسایش خاک که از مهمترین تأثیرات تغییر اقلیم و خشکسالی است، در هدر رفت عناصر غذایی از خاک تأثیر گذاشته و میتواند بر حاصلخیزی خاک در مدتزمان خشکسالی تأثیرگذار باشد.
چون خشکسالی پدیدهای است که باعث تخریب و از بین رفتن حاصلخیزی خاک میشود، بنابراین باید برای پیامدهای ناشی از خشکسالی بر حاصلخیزی خاک چارهای اندیشید. در این راستا سؤالات زیر مطرح خواهد شد:
- خشکسالی چرا و چه وقت به وقوع میپیوندد؟
- خشکسالی چه موقع به پایان میرسد؟
- خشکسالی چگونه بر حاصلخیزی خاک اثر میگذارد؟
- مدیریت حاصلخیزی خاک در زمان وقوع خشکسالی چگونه باید باشد؟
- بهبود روابط آبی گیاه- خاک در طی دوران خشکسالی چگونه باید انجام شود؟
- وضعیت کدام عناصر غذایی در خاک در زمان خشکسالی بیشتر دستخوش حوادث میشود که باید برای آنها چارهجویی کرد؟
- چگونه میتوان به محصولات زراعی باکیفیت در طی دوران خشکسالی دستیافت؟
- چگونه میتوان با حداقل تخریب و آلوده کردن محیطزیست، حاصلخیزی خاک را در شرایط خشکسالی بهبود بخشید؟
- دولتها و کشورها چه برنامههایی برای بهبود حاصلخیزی خاک در طی دوران خشکسالی دارند؟
- نقش فناوریهای نوین در بهبود حاصلخیزی خاک در شرایط وقوع خشکسالی چیست؟
- اثرات اجتماعی و اقتصادی ناشی از کاهش حاصلخیزی خاک چیست؟
- معرفی حدود اختیارات دولت
- تبیین روشهای آگاهسازی مردم
- تنظیم و اجرای راهکارهای کاهش کودهای شیمیایی
- نظارت بر نحوه عملیات کشاورزی توسط ارگانهای ذیربط
- استفاده از شیوه های نوین جهت ثابت نگه داشتن وضعیت حاصلخیزی خاک
- استفاده از کودهای سبز
- ترکیب نقاط قوت روشهای سنتی و بومی با فناوریهای نوین در جهت بهبود حاصلخیزی خاک
- ساده کردن نتایج علمی انجامگرفته بر روی حاصلخیزی خاک برای استفاده جامعه کشاورزان.
- تدوین مقررات شفاف و منظم و دستورالعملهای کارشناسی برای مقابله با تخریب خاک در زمان خشکسالی.
- ارتباط مداوم سیاستگذاران، اندیشمندان، و کشاورزان در زمانهای وقوع خشکسالی
- ارائه آموزشهای عمومی و کارساز در زمینه مدیریت مزرعه و حاصلخیزی خاک در شرایط وقوع خشکسالی.
- تهیه و اجرای طرحهای آمایش سرزمین.
- کسب اطلاعاتپایه جدید برای برنامهریزی در جلوگیری از تخریب خاک
- مدیریت مصرف، یکی از راهکارهای اساسی برای مقابله با خشکسالی و از بین رفتن حاصلخیزی خاک.
- جایگزینی مدیریت ریسک بجای مدیریت بحران میتواند یک راهبرد هوشمندانه باشد
- فراگیری دورههای مدیریت ریسک و راههای مقابله با تخریب خاک برای مدیران، کارشناسان و کشاورزان یک ضرورت است.
- استفاده از دانش و تجربه جهانی در زمینه بهبود حاصلخیزی خاک.
خطبههای نورانی در فضایل انسانی – 31 خطابه از آیت الله سيفاله نورانی (رضوان الله)
و همانگونه که در حدیث شریف ثِقْلَین[1] آمده رسول گرامی اسلام فرمودهاند: «اِنّی تارِکٌ فيکم الثِّقْلَين کِتابَ اللهِ وَ عِترتی[2]»
و تمام مسلمین عالم را به تمسک بر دامن قرآن و اهل بیت خود فرمان داده و با تأکید فراوان از امت اسلامی خواسته است که هرگز از این دو امانت گرانقدر جدا نشوند این بدان جهت است که قرآن فراگیر مبانی و احکام اسلام است و اهل بیت ^ مفسر و شارح حقایق آن میباشند و تنها بیان و تفصیل آنچه در قرآن، نسبت به آن سکوت شده بر عهدة اهل بیت ^ است و خوشبختانه احادیث بسیار و روایاتی فراوان ازاهل بیت به دست ما رسیده که ثروتی گران بها است و ما میراث دار این گنج عظیم هستیم.
بر صاحبان دانش و محققان این نکته مخفی و پنهان نیست که در بین تمام شرایع و ادیان الهی شریعتی کاملتر و جامعتر از شریعت غرّاء اسلام نبوده و اساساً تمام مذاهب و مسالک آسمانی مقدمه و پیش تازان این مکتب خدائی بودهاند.
و این سخن در حدّ ادّعا و مجرد ایراد کلام نبوده بلکه مبرهن و مدلّل است، زیرا پیام آور این شریعت افضل از رُسُل شرایع دیگر بوده و هم خلفاء و اوصیائش اشرف خلفاء و اوصیاء ميباشند و شاهد براین ادّعا آن است که هیچ یک از حاملان وحی و اوصیاء آنها همچون نبیّ اکرم | و حضرات ائمه معصومین ^ به شرح اسرار آفرینش و بیان حکمت احکام نپرداخته و پرده از امور نهانی عالم هستی بر نداشتهاند.
منتهی جای تأسف است که در عصر حضور این ذوات مقدّسه و زمانی که به ایشان دسترسی بود ضعف مقتضیات و قوّت موانع به حدّی بود که تشنگان علم و دانش نتوانستند از اقیانوس پهناور اين اعاجيب عالم خلقت سيراب شوند و آنچه از ناحية اين سروران تراوش نموده قطرهای از بحار انوار علوم ایشان بوده که فعلاً در دست ماست و ما به فضل الهی از آن بهرهمند هستیم.
امیدوارم خدای تبارک و تعالی به تمام مسلمین جهان به ویژه به شیعیان حضرت امیرالمؤمنین × توفیق استفاده از قرآن و عترت را عنایت فرماید.
[1]. ثِقْلَین، صحيح است و ثَقَلَيْن غلط مشهور است، اوّلي به معناي دو چيز سنگين و وزين ميباشد ولي دوّمي به معناي جنّ و انس بوده و ربطي به حديث ثِقْلَین ندارد، اين نكتهي مهم از تفسير الفرقان استفاده شد.
[2]. بحارالانوار، ج 2، ص 100.